KURS ISHI

KIRISH Bino va inshootlarning yong'in hamda portlash xavfini toifalash masalasi jahon miqyosida va O'zbekiston sharoitida ham tobora dolzarb tus olmoqda. Xalqaro o't o'chirish agentliklari ma'lumotlariga ko'ra, har yili dunyo bo'ylab sodir bo'ladigan yong'inlarning umumiy iqtisodiy zarari 200 milliard AQSh dollaridan oshadi [1]. O'zbekistonda esa 2023-yilda 10 mingdan ortiq yong'in holati qayd etilgan bo'lib, buning natijasida minglab insonlar jabrlangan va iqtisodiyotga milliardlab so'mlik zarar yetkazilgan [2]. Ayniqsa, sanoat ob’ektlarida, yirik savdo majmualarida va aholi gavjum bo'lgan binolarda sodir bo'ladigan yong'in hamda portlashlar jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Shu sababli, bino va inshootlarning xavf toifasini aniq va ilmiy asoslangan holda belgilash, tegishli profilaktik choralar ko'rish hamda favqulodda vaziyatlarda tezkor harakatlanish strategiyalarini ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi. Ushbu mavzu, ayniqsa, shaharsozlik, sanoat infratuzilmasini rivojlantirish va aholi xavfsizligini ta'minlash sharoitida alohida ahamiyat kasb etadi. O'zbekistonning iqtisodiy o'sishi va yangi qurilish loyihalarining ko'payishi bilan, yong'in va portlash xavfsizligini ta'minlashga bo'lgan ehtiyoj yanada ortib bormoqda. Mavjud standartlar va me'yorlar doimiy ravishda yangilanib borishi, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish zarurati ushbu mavzuni yanada dolzarb qiladi. Shu bilan birga, yong'in va portlash xavfini baholashda amaliy jihatdan qo'llaniladigan usullarni takomillashtirish, moliyaviy asoslash mexanizmlarini optimallashtirish va xavfni kamaytirish bo'yicha samarali strategiyalarni ishlab chiqishda hali hal etilmagan ko'plab muammolar mavjud. Ayniqsa, O'zbekiston sharoitiga moslashtirilgan risk tahlili modellarini yaratish va ularni amaliyotga joriy etish muhim ilmiy-amaliy muammoni tashkil etadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ancha yuqori bo'lib, ko'plab yetakchi olimlar ushbu sohada chuqur tadqiqotlar olib borgan. Masalan, J.R. Xoll (2018) o'z tadqiqotida bino va inshootlarda yong'in xavfining statistik modellarini ishlab chiqib, ular yong'in tarqalish tezligini bashorat qilishda qanday qo'llanilishi mumkinligini isbotladi [3]. P.J. Dinnits (2020) esa yong'in yuklamasini baholashning yangi usullarini taklif qilib, turli qurilish materiallarining olovga chidamlilik darajasini aniqlash bo ...