KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi maʼlumotlariga koʻra, umumiy oʻrta taʼlim maktablarida oʻzbek adabiyoti fanini oʻqitishda fanlararo aloqadan foydalanish darajasi 2023-yilda atigi 18% ni tashkil etgan boʻlib, bu koʻrsatkich Xitoy (55%) va Germaniya (48%) kabi rivojlangan davlatlarning koʻrsatkichlaridan sezilarli darajada pastdir [1]. Yuqori sinf oʻquvchilarining 35% i adabiyot darslarida boshqa fanlar bilan bogʻliqlikni his qilmasliklarini bildirganlar, bu esa mavzularning yod olishga qaratilganligini va amaliy qoʻllanish imkoniyatlarining cheklanganligini koʻrsatadi [2]. Shu bilan birga, Boburnoma asarining oʻzbek adabiyoti oʻquv dasturlaridagi oʻrni muhim boʻlishiga qaramay, uning tarixiy, geografik, madaniy va ijtimoiy qirralarini fanlararo yondashuv orqali chuqurroq ochib berish mexanizmlari yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Mazkur mavzu bugungi kunda taʼlim tizimining kompetensiyaga asoslangan taʼlim paradigmasiga oʻtishi fonida alohida dolzarblik kasb etadi. Fanlararo aloqa nafaqat oʻquvchilarning kompleks fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi, balki ularning mavzuga boʻlgan qiziqishini oshiradi va oʻrganilayotgan materialni chuqurroq oʻzlashtirishiga yordam beradi [3]. Oʻzbek adabiyotini oʻqitish metodikasi sohasida Boburnoma kabi universal asarni fanlararo aloqa orqali oʻrganish boʻyicha amaliy tavsiyalar va metodik qoʻllanmalar yetishmasligi taʼlim sifatini oshirishga toʻsiq boʻlmoqda. Mavjud muammolar asarning didaktik salohiyatini toʻliq roʻyobga chiqarishga, oʻquvchilarda tanqidiy fikrlash va tahliliy koʻnikmalarni shakllantirishga xalaqit beradi, shu sababli, bu yoʻnalishdagi tadqiqotlar oʻta zarurdir. Fanlararo aloqa muammosining nazariy-metodologik asoslari koʻplab xorijiy olimlar tomonidan oʻrganilgan. J. Piaget (1970) kognitiv rivojlanish nazariyasida bilimlarning bir-biri bilan uzviy bogʻliqligini va ularni yagona tizimda oʻrganishning ahamiyatini koʻrsatgan [5]. H. Gardner (1983) oʻzining koʻp intelligensiya nazariyasida har bir insonning oʻziga xos intellektual qobiliyatlariga ega ekanligini va turli fanlar orqali bu qobiliyatlarni rivojlantirish mumkinligini taʼkidlagan [6]. L. Vygotsky (1978) ijtimoiy-madaniy rivojlanish nazariyasida taʼlim jarayonida fanlararo integratsiyaning oʻquvchining yuqori psixik funksiyalarini rivojlantirishdagi rolini yoritgan [7]. S. Papert (1980) esa konstruktivizm nazariyasi asos ...