KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda adabiy urbanistika bo'yicha ilmiy tadqiqotlar soni 2020-yildan 2023-yilga qadar 45% ga o'sgan bo'lsada, bu ko'rsatkich Markaziy Osiyo mintaqasi bo'yicha o'rtacha 72% ni tashkil etadigan Qozog'iston va Qirg'izistondan ancha orqada qolmoqda [1]. Shu bilan birga, madaniyatshunoslik va adabiyotshunoslik sohasidagi loyihalarga ajratilgan davlat grantlari miqdori 2023-yilda 2,3 milliard so'mga yetganiga qaramay, mazkur mablag'larning faqatgina 12% adabiy-tarixiy manbalardagi shahar tasvirlarini kompleks o'rganishga yo'naltirilgan [2]. Ayniqsa, Boburning "Boburnoma" asaridagi Movorounnahr shaharlari tasvirini chuqur tahlil qilishga qaratilgan ilmiy ishlar soni so'nggi besh yilda atigi 7 ta ilmiy maqola va 2 ta nomzodlik dissertatsiyasidan iborat bo'lib, bu asarning ulkan adabiy, tarixiy va madaniy salohiyatiga nisbatan juda kamdir [3]. Mazkur holat, milliy adabiyotshunosligimizda mavjud bo'shliqlarni ko'rsatib, fundamental tadqiqotlarga bo'lgan ehtiyojni oshirmoqda. "Boburnoma" asarida Movorounnahr shaharlarining badiiy tasvirini chuqur o'rganish hozirgi globalizatsiya sharoitida g'oyat muhim ahamiyat kasb etadi, chunki bu asar nafaqat tarixiy ma'lumotlar manbai, balki mintaqaning madaniy qadriyatlari, mentaliteti va o'ziga xosligini aks ettiruvchi boy badiiy merosdir. Hozirgi davrda yosh avlodning milliy o'zlikni anglashini kuchaytirish, madaniy merosga hurmatni shakllantirish va tarixiy-adabiy manbalarni zamonaviy metodlar asosida tadqiq etish muhim vazifalardan hisoblanadi. Shunga qaramay, "Boburnoma"dagi shahar tasvirlarining urbanistik, mental geografik va semantik jihatdan kompleks tahliliga oid chuqur ilmiy ishlar yetarli emas. Mavjud tadqiqotlar asosan tarixiy faktlar va til xususiyatlariga e'tibor qaratib, shahar makonining badiiy-falsafiy mazmunini to'liq ochib bermaydi. Shuningdek, xalqaro adabiyotshunoslikda urbanistik tahlilning ilg'or metodlari qo'llanilishi fonida, milliy adabiyotshunosligimizda ushbu yondashuvlarning "Boburnoma" misolida qo'llanilishi hali o'z yechimini topmagan muammo bo'lib qolmoqda. Bu esa, asarning to'liq ilmiy va amaliy salohiyatini ochishga to'sqinlik qiladi. Jahon adabiyotshunosligida shahar tasvirini o'rganish bo'yicha qator muhim tadqiqotlar mavjud. Masalan, Piter Xoll (Peter Hall, 2002) o'zining "Cities in Civilization" asarida turli tarixiy davrlardagi shaharlarning madaniy va ijtimoiy rolini tahli ...