KURS ISHI

KIRISH Ona tilimizning tovush tizimini chuqur o'rganish va uni o'qitish metodikasini takomillashtirish bugungi kunda lingvistik tadqiqotlarning eng dolzarb yo'nalishlaridan biridir. Xususan, so'zning fonetik-fonologik tuzilishining asosiy birliklaridan biri bo'lgan bo'g'in masalasi, uning nutq jarayonidagi o'rni, turlari va shakllanish xususiyatlari hali ham bir qator munozarali jihatlarga ega. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 20-oktabrdagi "O'zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzini va mavqeini tubdan oshirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi PF-6084-son Farmoni [1] tilshunoslik tadqiqotlarining amaliy ahamiyatini yanada oshirdi. Tilshunoslikda fonetik-fonologik tadqiqotlarning umumiy hajmi so'nggi besh yilda 15% ga oshgani holda, aynan bo'g'in tuzilishi, uning akustik-artikulyatsion xususiyatlari va o'qitish metodikasiga bag'ishlangan ishlarning ulushi atigi 7-8% atrofida saqlanib qolmoqda [2]. Bu holat bo'g'in nazariyasini chuqur o'rganish, uning amaliy tahlilini kengaytirish va o'quv jarayoniga tatbiq etish zaruratini yaqqol ko'rsatadi. Ushbu tadqiqot fonetika va fonologiyaning o'zbek tilini o'qitishdagi fundamental ahamiyatini inobatga olgan holda, bo'g'in va uning turlarini har tomonlama tahlil qilishga qaratilgan bo'lib, tilshunoslik nazariyasi va amaliyoti uchun muhim hissalar qo'shishni maqsad qilgan. Mazkur mavzu, ya'ni "Bo'g'in va uning turlari", ona tili ta'limi tizimida yechilmagan bir qator muammolarga e'tibor qaratishi bilan dolzarblikka ega. Xususan, talaffuz me'yorlarini o'zlashtirish, orfografik savodxonlikni oshirish va she'riyatdagi ritm-metr tizimini tushunishda bo'g'in nazariyasi markaziy o'rin tutadi. Lekin O'zbekistondagi umumta'lim maktablarida va oliy ta'lim muassasalarida bo'g'in mavzusini o'qitishda bir xil yondashuv mavjud emasligi, shuningdek, amaliy mashg'ulotlarda ko'pincha nazariy bilimlarni mustahkamlovchi yetarli va zamonaviy uslubiy materiallarning yo'qligi kuzatiladi [3]. Talabalar va o'qituvchilar tomonidan bo'g'in turlarini aniqlashda tez-tez uchraydigan xatoliklar, xususan, ochiq va yopiq bo'g'inlarni farqlashda, yoki murakkab bo'g'in tuzilmalarini tahlil qilishda yuzaga keladigan qiyinchiliklar o'quv jarayonining samaradorligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Shu sababli, bo'g'inning nazariy asoslarini xalqaro tajriba bilan qiyoslash, uning o'zbek tilidagi amaliy xususiyatlarini chuqur tahlil qilish v ...