KURS ISHI

KIRISH Ona tilimizning tovush tizimini chuqur anglash, uning talaffuz xususiyatlari va strukturaviy qonuniyatlarini o‘rganish tilshunoslikning muhim vazifalaridan biridir. Bugungi kunda raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektning rivojlanishi nutqni qayta ishlash, matnni ovozga aylantirish (TTS) va ovozli buyruqlarni tushunish (ASR) tizimlarining takomillashuvini taqozo etmoqda. Ushbu texnologiyalar asosi bo‘lgan fonetika va fonologiya sohasidagi, xususan, bo‘g‘in nazariyasidagi har qanday yangilik katta amaliy ahamiyatga ega. O‘zbekiston Respublikasida tilshunoslik tadqiqotlari va ona tilini o‘qitish metodikasini takomillashtirishga qaratilgan e’tibor tobora ortmoqda. O‘zbek tilini rivojlantirish jamg‘armasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda tilshunoslik sohasidagi loyihalarga ajratilgan investitsiyalar hajmi 2022-yilga nisbatan 18% ga oshdi [1]. O‘zbek tilida so‘zlashuvchi aholi sonining 35 milliondan oshishi [2], shuningdek, dunyo bo‘ylab o‘zbek tilini o‘rganishga qiziqishning ortishi, nutq birliklarining chuqur nazariy va amaliy tahlilini talab qiladi. Ayniqsa, tilning eng kichik talaffuz birligi bo‘lgan bo‘g‘in tuzilishi, uning turlari va hosil bo‘lish qonuniyatlarini o‘rganish zamonaviy lingvistik tadqiqotlar uchun poydevor vazifasini o‘taydi. Mazkur tadqiqot mavzusining dolzarbligi, shuningdek, o‘zbek tilshunosligida bo‘g‘in nazariyasining ba’zi jihatlari hali to‘liq o‘rganilmaganligi bilan belgilanadi. Xususan, nutq korpuslari asosida bo‘g‘in turlarini statistik tahlil qilish, ularning chastotasini aniqlash va nutq oqimida o‘zaro ta’sirini tahlil qilish borasidagi izlanishlar yetarli emas. Bo‘g‘in tuzilishi fonotaktik qoidalarining to‘liq xaritasini yaratish, urg‘uning bo‘g‘in shakllanishiga ta’sirini chuqur tahlil qilish va turli lahjalarda bo‘g‘in variatsiyalarini o‘rganish kabi masalalar hali o‘z yechimini kutmoqda. Bu bo‘shliqlar, ayniqsa, ona tilini o‘qitish metodikasini takomillashtirish, fonetik va fonologik hodisalarni tushuntirishda aniqlikni oshirish, shuningdek, yuqorida ta’kidlangan nutqni qayta ishlash texnologiyalarini o‘zbek tiliga moslashtirishda muayyan qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Shuningdek, xorijiy tillarning bo‘g‘in nazariyasi bilan qiyosiy tahlillar o‘tkazish orqali o‘zbek tilining o‘ziga xos xususiyatlarini yorqinroq ko‘rsatish imkoniyati ham to‘liq foydalanilmagan. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va maha ...