KURS ISHI

KIRISH Hajmi birliklari va ular orasidagi bog‘lanishlarga doir amaliy topshiriqlar bajarishga o‘rgatish usullari boshlang‘ich sinf matematika ta’limida fundamental ahamiyatga ega bo‘lgan mavzulardan biridir. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-2024 o‘quv yilida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining matematika fanidan o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari, ayniqsa, o‘lchov birliklari bilan bog‘liq amaliy masalalarni yechishda, o‘rtacha 68% ni tashkil etgan [1]. Bu ko‘rsatkich xalqaro PISA baholash dasturlari talablaridan ancha past bo‘lib, 2022-yilgi PISA natijalariga ko‘ra, O‘zbekistonlik o‘quvchilarning matematika savodxonligi bo‘yicha o‘rtacha balli 364 ni tashkil etgan, bu OECD mamlakatlari o‘rtacha ko‘rsatkichidan (472 ball) sezilarli darajada kamdir [2]. Xususan, o‘quvchilarning fazoviy fikrlash va amaliy masalalarni yechish ko‘nikmalari global miqyosda 35% ga yaqin o‘rtacha ko‘rsatkichni tashkil etadi, O‘zbekistonda esa bu ko‘rsatkich 28% atrofida ekanligi qayd etilgan [3]. Shuningdek, STEM ta’limiga e’tibor kuchayib borayotgan bir sharoitda, aniq fanlar bo‘yicha fundamental bilimlar, shu jumladan o‘lchov birliklarini chuqur o‘zlashtirish kelajakda yuqori malakali kadrlar tayyorlashning asosiy shartlaridan biridir [4]. Global ta’lim bozorida STEM sohasidagi mutaxassislarga talab yiliga 15-20% ga o‘sib bormoqda [5]. Ushbu tadqiqot mavzusi bugungi kunda, ayniqsa, O‘zbekiston ta’lim tizimida o‘quvchilarning amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan islohotlar doirasida alohida dolzarblikka ega. Mavjud darsliklar va metodik qo‘llanmalarda hajmi birliklarini o‘rgatishda asosan nazariy yondashuv ustunlik qilib, amaliy topshiriqlar va real hayot bilan bog‘liqlik yetarli darajada aks etmayotgani kuzatilmoqda [6]. Bu holat o‘quvchilarning mavzuga bo‘lgan qiziqishini pasaytirib, ularda mavzuni chuqur tushunish va amaliyotda qo‘llash ko‘nikmalarining shakllanmaganligiga olib kelmoqda. Natijada, bitiruvchilarning real ishlab chiqarish va texnologik jarayonlarda hajmi birliklari bilan bog‘liq hisob-kitoblarni bajarishda qiyinchiliklarga duch kelishi, ta’lim samaradorligini pasaytirib, mamlakat iqtisodiyoti uchun malakali kadrlar yetishmovchiligiga sabab bo‘lishi mumkin [7]. Shunday ekan, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida hajmi birliklari haqida mustahkam bilim va amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish, ularning kognitiv rivojlanish ...