KURS ISHI

KIRISH Boshlangʻich taʼlimda ijtimoiy oʻrganish jarayonlari va ularning taʼlimga taʼsiri hozirgi kunda jahon miqyosida va Oʻzbekiston taʼlim tizimida ustuvor ahamiyat kasb etayotgan masalalardan biridir. Oʻzbekistonda 2023-yilda umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida boshlangʻich sinf oʻquvchilari soni 2 million 500 mingdan oshib, bu umumiy oʻquvchilar sonining qariyb 45% ini tashkil etgan [1]. Ularning 90% dan ortigʻi maktabga qabul qilinishdan oldin maktabgacha taʼlim tashkilotlariga qamrab olingan boʻlib, ijtimoiy koʻnikmalarni ilk bosqichda shakllantirish muhimligini koʻrsatadi [2]. Boshlangʻich taʼlim tizimiga kiritilgan “Yangi Oʻzbekiston – maktab ostonasidan” konsepsiyasi doirasida oʻquvchilarning nafaqat bilimlarni oʻzlashtirishi, balki oʻzaro muloqot, hamkorlik va empatiya kabi ijtimoiy-emotsional koʻnikmalarini rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratilmoqda [3]. Xalqaro miqyosda esa, UNESCO maʼlumotlariga koʻra, ijtimoiy-emotsional oʻrganish (SEL) dasturlarini joriy etish oʻquvchilarning akademik oʻzlashtirishini oʻrtacha 11% ga oshirishi [4] va muammoli xulq-atvorni 10% ga kamaytirishi mumkinligi isbotlangan [5]. Shunday ekan, boshlangʻich taʼlimda ijtimoiy oʻrganish jarayonlarini chuqur tahlil qilish, ularning samaradorligini oshirish mexanizmlarini ishlab chiqish ham nazariy, ham amaliy jihatdan dolzarb hisoblanadi. Ushbu mavzuning dolzarbligi shundaki, anʼanaviy taʼlim modellari koʻpincha individual bilim oʻzlashtirishga qaratilgan boʻlib, oʻquvchilarning ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga yetarli eʼtibor berilmasligi muammosini keltirib chiqaradi. Natijada, zamonaviy jamiyatning murakkab talablariga mos keladigan, ham akademik jihatdan bilimli, ham ijtimoiy koʻnikmalarga ega shaxslarni tayyorlashda qiyinchiliklar yuzaga keladi. Bugungi globallashgan dunyoda jamiyat aʼzolari oʻrtasidagi oʻzaro tushunish, hamkorlik qilish, muammolarni birgalikda hal etish qobiliyatlari muhimroq boʻlib bormoqda. Shu sababli, boshlangʻich sinf oʻquvchilarida ijtimoiy oʻrganish orqali egallanadigan empatiya, masʼuliyat, jamoada ishlash, konfliktlarni hal qilish kabi koʻnikmalarni rivojlantirishga qaratilgan amaliy yondashuvlarni ishlab chiqish, taʼlim sifatini oshirish va kelajak avlodning muvaffaqiyatli integratsiyasini taʼminlash uchun zarurdir. Mavjud taʼlim dasturlarida ijtimoiy oʻrganishning nazariy asoslari va amaliy tatbiqi borasida chuqur tadqiqotlar oʻtkazish ...