KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda jahon taʼlim tizimida milliy qadriyatlarni singdirishga qaratilgan eʼtibor tobora ortib bormoqda, chunki bu jarayon yosh avlodning milliy oʻzligini anglashida va komil inson boʻlib voyaga yetishida hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Masalan, UNICEF maʼlumotlariga koʻra, butun dunyo boʻylab boshlangʻich taʼlim muassasalarida milliy qadriyatlarga asoslangan tarbiya dasturlarini joriy etish orqali oʻquvchilarning ijtimoiy-axloqiy kompetensiyalari 20% ga oshgani kuzatilgan [1]. Oʻzbekistonda esa Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan 2023-yilgi hisobotida qayd etilishicha, boshlangʻich sinf oʻquvchilarida milliy gʻurur va vatanparvarlik tuygʻularini shakllantirishga qaratilgan oʻquv dasturlarining samaradorligi 15% ga oshgan [2]. Bu koʻrsatkichlar milliy qadriyatlarning taʼlim tizimidagi oʻrni nafaqat nazariy jihatdan, balki amaliy natijalar nuqtai nazaridan ham oʻta dolzarb ekanligini tasdiqlaydi. Ushbu mavzuning dolzarbligi shundaki, globallashuv jarayonlari, axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi va turli madaniyatlarning oʻzaro taʼsiri sharoitida yoshlarda milliy oʻziga xoslikni saqlab qolish va uni yanada rivojlantirish murakkab vazifaga aylandi. Boshlangʻich taʼlim – bolaning shaxs sifatida shakllanishining ilk va eng muhim bosqichi boʻlib, aynan shu davrda milliy qadriyatlarning mustahkam poydevorini shakllantirish zarur. Shu bois, hozirgi kunda milliy qadriyatlarni boshlangʻich taʼlimga samarali singdirish mexanizmlarini ishlab chiqish, zamonaviy pedagogik texnologiyalar yordamida bu jarayonni optimallashtirish va uning natijadorligini oshirish boʻyicha bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, anʼanaviy tarbiya usullarining globallashuv chaqiriqlariga javob bermasligi, taʼlim dasturlarida milliy qadriyatlarni tizimli ravishda integratsiya qilish boʻyicha yagona yondashuvning yetishmasligi hamda oʻqituvchilarning bu boradagi kompetensiyalarini oshirishga boʻlgan ehtiyoj yuqori darajada saqlanib qolmoqda. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda bir qancha olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Jahon miqyosida, masalan, J. Dewey (1938) oʻzining "Demokratiya va taʼlim" asarida taʼlim jarayonida ijtimoiy va madaniy qadriyatlarni singdirishning muhimligini nazariy asoslab bergan [3]. M. Montessori (1949) "Ilmiy pedagogika" asarida bolaning shaxsiy rivojlanishida milliy va universal qadriyatlarning oʻzaro uy ...