KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-2024 o‘quv yilida umumta’lim maktablarining boshlang‘ich sinflarida jami 2,5 milliondan ortiq o‘quvchi ta’lim olgan [1]. Ushbu o‘quvchilarning ona tili savodxonligini shakllantirish, xususan, morfemik tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirish muhim vazifalardan hisoblanadi. Lingvistik kompetensiyalarni shakllantirishda so‘z yasalishi, jumladan, sifat yasovchi qo‘shimchalarni o‘zlashtirish, nutqiy faoliyat samaradorligini oshirishning asosiy omillaridan biridir. Biroq, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining sifat yasovchi qo‘shimchalar mavzusini o‘zlashtirish darajasi bo‘yicha o‘tkazilgan respublika monitoring natijalariga ko‘ra, o‘quvchilarning 35% dan ortig‘i mazkur mavzuda qiyinchiliklarga duch kelayotgani va uning amaliy qo‘llanilishida xatolarga yo‘l qo‘yayotgani aniqlangan [2]. Bu holat mavjud o‘qitish metodikasini takomillashtirish zaruratini ko‘rsatadi. Bugungi kunda ta’lim standartlarining yangilanishi va zamonaviy pedagogik texnologiyalarning joriy etilishi sharoitida boshlang‘ich sinf ona tili darslarida sifat yasovchi qo‘shimchalarni o‘qitishga alohida e’tibor qaratish lozim. Mazkur mavzuni o‘zlashtirish o‘quvchilarning lug‘at boyligini oshirish, so‘z yasalishi qonuniyatlarini anglab yetish, nutqiy kompetensiyalarni rivojlantirish va kognitiv lingvistika asosida fikrlash qobiliyatini shakllantirish uchun fundamental ahamiyatga ega. Mavjud darsliklar va o‘quv qo‘llanmalarida sifat yasovchi qo‘shimchalarni o‘qitish metodikasi asosan an’anaviy yondashuvlarga asoslangan bo‘lib, interfaol metodlar va o‘quvchilarning ijodiy tafakkurini rivojlantiruvchi yechimlar yetarli darajada aks etmagan. Bu esa o‘quv jarayonida passivlikni keltirib chiqarib, mavzuning amaliy o‘zlashtirilishiga to‘sqinlik qilmoqda. Natijada, o‘quvchilar nafaqat nazariy bilimlarni o‘zlashtirishda, balki ularni o‘z nutqida to‘g‘ri qo‘llashda ham jiddiy muammolarga duch kelishmoqda. Mavzuning o‘rganilganlik darajasiga nazar tashlaydigan bo‘lsak, sifat yasovchi qo‘shimchalarni o‘rganish va o‘qitish metodikasi xalqaro miqyosda ko‘plab tadqiqotchilarning diqqat markazida bo‘lgan. Xususan, J. Bruner (1966) kognitiv rivojlanish nazariyasi doirasida bolalarning tilni o‘zlashtirish bosqichlarini, jumladan, morfologik shakllarni anglab yetish mexanizmlarini tahlil qilgan [5]. V. Vygotskiy (1978) o‘zining ijtimoiy-madani ...