KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda sanoat ishlab chiqarishi hajmi 605,7 trillion so‘mni tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 5,5% ga o‘sdi [1]. Bu o‘sish sur’atlari mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishidan dalolat beradi, ammo shu bilan birga, ishlab chiqarish korxonalarida boshqaruv qarorlarini qabul qilish jarayonlarining murakkablashib borayotganini ko‘rsatadi. Jahon miqyosida ishlab chiqarish menejmenti bozorining umumiy hajmi 2023-yilda 12,8 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 2028-yilga kelib 24,1 milliard AQSH dollariga yetishi kutilmoqda [2]. Bu ko‘rsatkichlar global raqobat kuchayib borayotganini va korxonalar barqaror o‘sishni ta’minlash uchun samarali boshqaruv qarorlariga ehtiyoj sezayotganini yaqqol namoyish etadi. Xususan, O‘zbekiston yalpi ichki mahsuloti tarkibida sanoatning ulushi 2023-yilda 27,2% ni tashkil etdi [1], bu sohaning iqtisodiyotdagi muhim rolini va uni boshqarishdagi qarorlarning strategik ahamiyatini anglatadi. Bugungi shiddatli globallashuv va raqobat sharoitida boshqaruv qarorlarini qabul qilish ishlab chiqarish menejmentining eng markaziy va hal qiluvchi vazifalaridan biri hisoblanadi. Korxonalar faoliyatining samaradorligi, raqobatbardoshligi va uzoq muddatli barqarorligi bevosita qabul qilinadigan qarorlarning sifati, ratsionalligi va o‘z vaqtida ekanligiga bog‘liq. Hozirgi kunda ishlab chiqarish korxonalari tez o‘zgaruvchan bozor sharoitlari, texnologik innovatsiyalar, iste’molchilar talablarining diversifikatsiyasi va resurslarning cheklanganligi kabi bir qator murakkab muammolarga duch kelmoqda. Bu sharoitda noto‘g‘ri yoki kechikib qabul qilingan qarorlar moliyaviy yo‘qotishlarga, bozor ulushining kamayishiga va hatto korxonaning inqiroziga olib kelishi mumkin. Shu sababli, boshqaruv qarorlarini ilmiy asoslangan holda qabul qilish, ularni tasniflash va samaradorligini oshirish mexanizmlarini ishlab chiqish dolzarb ilmiy va amaliy vazifa hisoblanadi. Tadqiqot aynan shu kabi muammolarni hal etishga qaratilgan bo‘lib, ishlab chiqarish korxonalarining boshqaruv tizimlarini takomillashtirishga xizmat qiladi. Boshqaruv qarorlarini qabul qilish nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Herbert Simon (1959) “cheklangan ratsionallik” konsepsiyasini ilgari surib, menejerlarning qaror qabul qilishda axborotni qayta ishlash qobiliyati va vaqt cheklovlari mavjudligini ta’kidlagan ...