KURS ISHI

KIRISH Jahon iqtisodiyotida bozor munosabatlarining ulushi tobora ortib bormoqda, 2023-yil yakunlari bo'yicha global savdo aylanmasi 30 trillion dollardan oshib, iqtisodiy o'sishning asosiy dvigateli sifatida namoyon bo'ldi [1]. O'zbekistonda ham bozor iqtisodiyotiga o'tish jarayonlari faollashgan bo'lib, 2023-yilda mamlakatning yalpi ichki mahsuloti (YIM) 7% ga o'sdi va iqtisodiyotni erkinlashtirish yo'nalishidagi islohotlar natijasida xizmat ko'rsatish sohasi ulushi 55% ga yetdi [2]. Ushbu raqamlar bozor iqtisodiyotining bugungi kunda ham global va milliy miqyosda dolzarb ahamiyatga ega ekanligini, uning rivojlanishini chuqur tahlil qilish va takomillashtirish zarurati mavjudligini ko'rsatmoqda. Bozor iqtisodiyotiga o'tish va uning samaradorligini oshirish masalasi bugungi kunda jahon iqtisodiyoti oldida turgan murakkab vazifalardan biridir. Globallashuv jarayonlari, raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi hamda geosiyosiy o'zgarishlar bozor mexanizmlarining ishlashiga ta'sir ko'rsatmoqda. O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun bozor munosabatlarining chuqur ildiz otishi, raqobatbardoshlikni oshirish, investitsiyaviy jozibadorlikni ko'tarish va aholi turmush farovonligini ta'minlash bo'yicha dolzarb muammolar hal etilishi lozim. Xususan, tadbirkorlik faoliyatini qo'llab-quvvatlash, tartibga solish tizimlarini soddalashtirish, korrupsiya va monopoliyaga qarshi kurash hamda makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash bozor iqtisodiyotining sog'lom rivojlanishi uchun muhim shart hisoblanadi. Ushbu kurs ishida aynan shu muammolarni tahlil qilish va ularga yechim topish asosiy maqsad qilib belgilangan. Bozor iqtisodiyoti nazariyasiga bag'ishlangan tadqiqotlar jahon ilm-fani tarixida muhim o'rin tutadi. Adam Smit "Millatlar boyligi" asarida bozorning "ko'rinmas qo'li" mexanizmini tushuntirib bergan bo'lib, bu mehnatning tabiiy bo'linishini va erkin savdo sharoitida resurslar samarali taqsimlanishini ta'minlashini asoslagan [3]. Jon Meynard Keyns o'z asarlarida iqtisodiy inqirozlarni davlat aralashuvi bilan bartaraf etish mumkinligini nazariy jihatdan asoslab, bozor iqtisodiyotida davlatning rolini ko'rib chiqqan [4]. Milton Fridman esa monetarizm nazariyasi doirasida pul-kredit siyosati va bozorning erkinligini himoya qilib, iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda pulning muhimligini ta'kidlagan [5]. Karl Polan'yi esa bozor iqtisodiyotining ijtimoi ...