KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda yalpi ichki mahsulot (YIM) o'sishi 6.0% ni tashkil etdi [1], inflyatsiya darajasi esa 8.77% ga yetdi [2]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, global yalpi ichki mahsulot hajmi 2023-yilda 105 trln dollarni tashkil etgan bo'lib [3], bu ko'rsatkichning barqaror o'sishi bozor iqtisodiyotining fundamental tamoyillariga asoslanadi. Elektron tijorat bozori hajmi 2023-yilda O'zbekistonda 2022-yilga nisbatan 2,5 barobar o'sib, 32 trln so'mga yetgan [4]. Ushbu raqamlar bozor iqtisodiyotining mamlakat iqtisodiyotidagi muhim o'rnini va uning barqaror rivojlanishdagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatadi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida resurslarni samarali taqsimlash, raqobatni rag'batlantirish va innovatsiyalarni qo'llab-quvvatlash orqali iqtisodiy o'sishga erishiladi. Biroq, bu o'sish dinamikasi inflyatsiya, monopoliyalar shakllanishi va ijtimoiy tengsizlik kabi muammolar bilan hamroh bo'lishi mumkin. Shuning uchun bozor mexanizmlarini chuqur tahlil qilish, ularning amaliy qo'llanilishi va rivojlanish tendensiyalarini o'rganish muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirgi sharoitda bozor iqtisodiyotining murakkab mexanizmlarini tushunish, uning imkoniyatlari va tahdidlarini baholash, xususan, O'zbekistonning iqtisodiy islohotlari kontekstida katta dolzarblikka ega. Mamlakatimizda bozor mexanizmlarining to'liq shakllanmaganligi, davlatning iqtisodiyotdagi ishtirokining nisbatan yuqoriligi [5] va raqobat muhitini mustahkamlash zaruriyati kabi omillar bu mavzuning chuqur ilmiy tahlilini talab qiladi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida samarali davlat tartibga solishining chegaralari, monopoliyalarga qarshi kurashish usullari va infratuzilmani rivojlantirish orqali innovatsiyalarni rag'batlantirish mexanizmlari O'zbekiston uchun hal etilishi lozim bo'lgan dolzarb masalalardandir. Ushbu muammolarni hal etish orqali iqtisodiy o'sish sur'atlarini saqlab qolish, aholi farovonligini oshirish va global iqtisodiyotga integratsiyani chuqurlashtirish imkoniyatlari yaratiladi. Bozor iqtisodiyoti nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosidagi ko'plab olimlar tomonidan keng o'rganilgan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida "ko'rinmas qo'l" konsepsiyasini taqdim etib, shaxsiy manfaatlar ijtimoiy farovonlikka qanday xizmat qilishini tushuntirdi [6]. Alfred Marshall (1890) talab va taklif nazariyasini tizimlashtirib, na ...