KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ta'kidlashicha, 2023 yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o'sdi va bu ko'rsatkich Markaziy Osiyo mintaqasida eng yuqorilardan biri bo'ldi [1]. Shu bilan birga, 2023 yilda O'zbekistonda to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 mlrd dollarni tashkil etib, oxirgi besh yilda 2,1 barobar o'sishga erishildi [2]. Bozor iqtisodiyoti mexanizmlarining samarali ishlashi natijasida tadbirkorlik subyektlari soni 2024 yil boshida 600 mingdan oshib, faoliyat yuritayotgan kichik biznes korxonalarining YaIMdagi ulushi 50% dan yuqoriga ko'tarildi [3]. Bu raqamlar mamlakatda iqtisodiy islohotlar izchil davom etayotganini va bozor munosabatlarining chuqurlashib borayotganini yaqqol ko'rsatadi, biroq iqtisodiy o'sish barqarorligini ta'minlash, raqobatbardoshlikni oshirish va aholi farovonligini yanada yuksaltirish bozor iqtisodiyoti mexanizmlarining yanada mukammal amal qilishini talab qiladi. Bugungi globallashuv sharoitida, jahon iqtisodiyotidagi o'zgaruvchanlik, geosiyosiy keskinliklar va texnologik inqiloblar fonida, har bir milliy iqtisodiyot bozor mexanizmlarining moslashuvchanligini oshirishga va uni zamonaviy talablarga javob beradigan darajaga yetkazishga intilmoqda. O'zbekiston ham bu jarayonlardan chetda qolmay, iqtisodiy liberallashtirish va modernizatsiya yo'lidan borayotgan bir paytda, bozor mexanizmlarining nazariy asoslarini chuqur o'rganish, ularning amaliyotdagi samaradorligini tahlil qilish va aniqlangan muammolarga yechim topish muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, inflyatsiyani jilovlash, xususiy sektorni qo'llab-quvvatlash, eksport salohiyatini oshirish hamda ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirish kabi dolzarb masalalar bozor iqtisodiyoti mexanizmining yanada samaraliroq ishlashini taqozo etadi. Bozor iqtisodiyoti mexanizmining amal qilishi masalasi iqtisodiyot nazariyasida keng o'rganilgan bo'lib, bu borada ko'plab xorijiy olimlar tomonidan fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida "ko'rinmas qo'l" tamoyili orqali bozorning o'zini-o'zi tartibga solish qobiliyatini asoslab bergan [5]. Alfred Marshall (1890) esa "Iqtisodiyot prinsiplari" kitobida talab va taklif qonuniyatlari, ularning narx shakllanishidagi roli va bozor muvozanati tushunchalarini chuqur tahlil qilgan [ ...