KURS ISHI

KIRISH Global bozor iqtisodiyoti hajmi 2023-yilda 105 trillion AQSH dollaridan oshib, 2024-yilda 3.2% o'sishi kutilmoqda [1]. Bu o'sish global savdo hajmining yiliga o'rtacha 2.5% ga kengayishi va xorijiy investitsiyalarning 5.3% ga oshishi bilan bevosita bog'liqdir [2]. O'zbekistonda esa 2023-yilda Yalpi ichki mahsulot (YIM) hajmi 90 milliard dollarni tashkil etdi, bu avvalgi yilga nisbatan 6.0% o'sishni ko'rsatadi [3]. Xususan, 2023-yilda sanoat ishlab chiqarish hajmi 5.7%, qishloq xo'jaligi 4.1%, xizmat ko'rsatish sohasi esa 6.8% ga o'sgan [4]. Davlat Statistika qo'mitasi ma'lumotlariga ko'ra, xususiy sektorning YIMdagi ulushi 82% ga yetgan bo'lib, bu mamlakatning bozor iqtisodiyotiga o'tish jarayonining muvaffaqiyatli kechayotganidan dalolat beradi [5]. Qolaversa, 2023-yilda to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard dollarni tashkil etdi, bu esa iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish va modernizatsiya qilishda muhim rol o'ynadi [6]. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida ro'y berayotgan tezkor o'zgarishlar, raqamlashtirishning kengayishi va global integratsiya sharoitida bozor iqtisodiyotining shakllanishi va rivojlanish shart-sharoitlarini chuqur o'rganish alohida ahamiyat kasb etadi. O'zbekiston ham izchil islohotlar yo'liga o'tgan bo'lib, davlat mulkini xususiylashtirish, valyuta bozorini erkinlashtirish va tadbirkorlik muhitini yaxshilash borasida muhim qadamlar tashlamoqda [7]. Biroq, bozor iqtisodiyotining barqaror rivojlanishini ta'minlashda qonun ustuvorligini mustahkamlash, raqobatni rivojlantirish uchun shaffof mexanizmlarni yaratish, davlatning iqtisodiyotdagi rolini optimallashtirish va investitsiya muhitini yanada jozibador qilish kabi dolzarb muammolar hal etilishi lozim [8]. Ayniqsa, inflyatsiyani jilovlash (2023-yilda 8.8% ni tashkil etdi [9]) va moliyaviy barqarorlikni ta'minlash, shu bilan birga innovatsion iqtisodiyotni shakllantirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishga alohida e'tibor qaratish bugungi kunning asosiy vazifalaridandir [10]. Bozor iqtisodiyoti nazariyasi va amaliyoti ko'plab xorijiy olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Adam Smit o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida iqtisodiyotda "ko'rinmas qo'l" mexanizmining rolini va erkin bozorning samaradorligini asoslab bergan [11]. David Ricardo nisbiy ustunlik nazariyasini ishlab chiqib, xalqaro savdoning o'zaro ...