KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda yalpi ichki mahsulot (YaIM) 2023-yilda 6% ga o‘sgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2017-yildagi 4.5% ga nisbatan ancha yuqori dinamikani ko‘rsatadi [1]. Bu o‘sish ko‘p jihatdan bozor islohotlari va xususiy sektorning faollashuvi bilan bog‘liqdir. So‘nggi yetti yilda mamlakatda xorijiy investitsiyalarning jalb qilinishi 2016-yildagi 2.3 milliard dollardan 2023-yilda 10 milliard dollardan oshiqroq miqdorga yetdi, bu esa iqtisodiyotni liberallashtirish va bozor mexanizmlarini joriy etish natijasida erishilgan muhim yutuq hisoblanadi [2]. Shu bilan birga, global miqyosda raqobatbardosh bozor iqtisodiyotiga ega davlatlar, masalan, Germaniya (YaIMning 18%i eksport hisobiga [3]) va Janubiy Koreya (YaIMning 40%i eksport hisobiga [4]) tajribasi, O‘zbekiston uchun yanada barqaror va inklyuziv rivojlanish modellarini yaratishda muhim o‘rin tutadi. Resurslarning cheklanganligi va global iqtisodiy o‘zgaruvchanlik sharoitida bozor iqtisodiyotining barqaror shakllanishi va rivojlanish shart-sharoitlarini chuqur o‘rganish, O‘zbekiston uchun kelgusi iqtisodiy siyosatni shakllantirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bugungi kunda bozor iqtisodiyotining to‘liq shakllanmaganligi bilan bog‘liq bir qator dolzarb muammolar mavjud. Xususan, davlat korxonalarining iqtisodiyotdagi ulushi hali ham yuqori bo‘lib, 2023-yil oxiriga kelib YaIMning 25% dan ortig‘ini tashkil etadi [5], bu esa raqobat muhitining rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi. Shuningdek, institutsional islohotlarning yakuniy bosqichga yetkazilmagani, xususan, mulk huquqlarining himoyasi va shaffof bozor infratuzilmasining to‘liq faoliyat yuritmasligi investitsiya muhitiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda [6]. Kichik va o‘rta biznes subyektlari uchun kredit resurslariga kirish imkoniyatlarining cheklanganligi, moliyaviy bozorlarning sayozligi va yuqori inflyatsiya darajasi (2023-yilda 9% atrofida [1]) kabi omillar bozor iqtisodiyotining samarali ishlashiga to‘siq bo‘lmoqda. Ushbu muammolarni hal etish orqali mamlakat iqtisodiy o‘sish sur’atlarini oshirish, aholi farovonligini yaxshilash va xalqaro bozorlarda raqobatbardoshlikni kuchaytirish imkoniyatlari mavjud. Bozor iqtisodiyoti nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosida ko‘plab taniqli olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Adam Smit [7] o‘zining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari to‘g‘risida tadqiqot" asarida "ko‘rinmas qo‘l" konsepsiyasini ilgari surib, shaxsi ...