KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 89,8 milliard dollarni tashkil etib, aholi jon boshiga YaIM 2490 dollarga yetgan [1]. Bu ko'rsatkichlar iqtisodiy o'sishning barqarorligini ko'rsatsa-da, jahon bozor iqtisodiyotining o'rtacha ko'rsatkichlaridan ancha past bo'lib, xalqaro miqyosda 100 trillion dollardan ortiq bozor kapitallashuvi [2] va globallashgan tovar ayirboshlash hajmlari [3] fonida chuqur transformatsiyalarni talab qilmoqda. Bozor iqtisodiyotining shakllanishi va rivojlanish shart-sharoitlari har qanday davlatning iqtisodiy barqarorligi va farovonligini ta'minlovchi asosiy omil hisoblanadi. O'zbekiston ham o'z iqtisodiyotini bozor tamoyillari asosida modernizatsiya qilish yo'lida muhim qadamlarni qo'ymoqda, biroq bu jarayon doimiy tadqiqotlar va amaliy yechimlarni talab etadi. Ayniqsa, raqobatbardosh muhitni yaratish, institutsional islohotlarni chuqurlashtirish va xususiy sektor ulushini oshirish borasidagi dolzarb masalalar hal etilishi lozim. Bugungi kunda, bozor iqtisodiyotining rivojlanishi nafaqat iqtisodiy o'sishni ta'minlaydi, balki aholi farovonligini oshirish, innovatsiyalarni rag'batlantirish va barqaror taraqqiyotga erishishning asosiy kaliti hisoblanadi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida raqobatning kuchayishi, moliyaviy barqarorlikning buzilishi, inflyatsion jarayonlar (masalan, O'zbekistonda 2023-yilda inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etgan [1]) kabi muammolar yuzaga kelishi mumkin. Shu sababli, bozor mexanizmlarini chuqur tahlil qilish, ularning milliy va xalqaro tajribalar asosida takomillashtirish yo'llarini topish hamda iqtisodiyotning turli sohalarida samarali joriy etishga qaratilgan tadqiqotlar o'ta dolzarb ahamiyat kasb etadi. Bozor iqtisodiyotining shakllanishi va rivojlanish shart-sharoitlarini chuqur o'rganish, uning amaliy jihatlarini tahlil qilish va istiqboldagi xatarlarini baholash orqali mamlakat iqtisodiy siyosatini yanada takomillashtirish imkoniyati yaratiladi. Bozor iqtisodiyoti nazariyasi va amaliyoti bo'yicha jahon miqyosida ko'plab yetuk olimlar tadqiqotlar olib borgan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligi" asarida bozor iqtisodiyotining asosiy tamoyillarini, xususan, "ko'rinmas qo'l" mexanizmini va erkin raqobatning samaradorligini isbotlagan [5]. Jon Meynard Keyns (1936) "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" ...