KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va Moliya vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YIM) 6% ga o'sdi va bu o'sishning asosiy drayveri xususiy sektor hissasining 82% ga yetgani bo'ldi [1]. Xususiy sektor ulushining oshishi va bozor mexanizmlarining kuchayishi O'zbekistonning bozor iqtisodiyotiga o'tish jarayonining chuqurlashib borayotganini ko'rsatadi. Global miqyosda esa, Jahon Bankining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, bozor iqtisodiyoti tamoyillariga asoslangan mamlakatlarning umumiy YIMi jahon iqtisodiyotining qariyb 90% ni tashkil etadi [2]. Bu ko'rsatkichlar bozor iqtisodiyotining bugungi kundagi global ahamiyatini va uning barqaror iqtisodiy rivojlanishdagi hal qiluvchi rolini yaqqol namoyon etadi. Ushbu mavzu, ayniqsa, O'zbekistonning hozirgi iqtisodiy islohotlar sharoitida alohida ahamiyat kasb etadi. Mamlakatimizda davlat ishtirokini kamaytirish, raqobat muhitini yaxshilash va xususiy mulk himoyasini kuchaytirishga qaratilgan keng ko'lamli dasturlar amalga oshirilmoqda [3]. Biroq, bozor iqtisodiyotiga to'liq o'tish jarayonida hali ham hal etilishi lozim bo'lgan bir qator muammolar mavjud. Jumladan, monopoliyaga qarshi kurashish samaradorligini oshirish, kichik va o'rta biznes uchun teng sharoitlar yaratish, investitsiya muhitini yanada jozibador qilish, hamda aholining iqtisodiy savodxonligini oshirish kabi masalalar dolzarb bo'lib qolmoqda. Ushbu kurs ishi aynan shu kabi muammolarni nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilishga qaratilgan bo'lib, ularni hal etish bo'yicha aniq tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Bozor iqtisodiyoti va uning tamoyillarini o'rganish bo'yicha jahon iqtisodiy nazariyasida ko'plab muhim tadqiqotlar o'tkazilgan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari" asarida "ko'rinmas qo'l" tamoyilini ilgari surib, erkin bozor mexanizmlarining iqtisodiy samaradorlikni ta'minlashdagi rolini asoslab bergan [4]. Alfred Marshall (1890) "Iqtisodiyot prinsiplari" asarida talab va taklif qonunini chuqur tahlil qilib, bozor narxlari shakllanishining mikroiqtisodiy asoslarini yaratgan [5]. Jozef Shumpeter (1942) innovatsiyalarni "ijodiy vayronkorlik" dvigateli sifatida ko'rib, bozor iqtisodiyotida tadbirkorlikning markaziy o'rin tutishini ko'rsatgan [6]. Fridrix fon Xayek (1945) esa, "Bilimni jamiyatda qo'llash" nomli maqolasida bozorning axborotni tarqatish va muvofiq ...