KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 89,8 milliard AQSh dollarini tashkil etib, real o'sish sur'ati 6% ga yetdi [1]. Bu ko'rsatkichlar iqtisodiyotda amalga oshirilayotgan bozor islohotlarining dastlabki ijobiy natijalaridan dalolat beradi. Xususan, 2023-yilda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlarining YaIMdagi ulushi 55,5% ni tashkil etdi [2], bu esa xususiy sektorning iqtisodiy transformatsiyadagi o'rnini yaqqol ko'rsatadi. Jahon banki hisobotiga ko'ra, global miqyosda bozor iqtisodiyotiga o'tish jarayonida bo'lgan mamlakatlarda iqtisodiy o'sish sur'atlari o'rtacha 4,5-5,5% atrofida bo'lib, O'zbekiston bu borada yuqori ko'rsatkichlardan birini namoyish etmoqda [3]. Shuningdek, O'zbekistonning jahon savdo tashkiloti (JST)ga a'zo bo'lish jarayonini jadallashtirishi global iqtisodiy integratsiyaning muhim qadamidir, 2024-yilda ushbu jarayonni yakunlash rejalashtirilmoqda [4]. Bugungi kunda O'zbekistonda bozor iqtisodiyotiga o'tish davri, ayniqsa, sanoatning turli tarmoqlarida raqobatbardoshlikni oshirish, davlat korxonalarini transformatsiya qilish va kichik biznesni qo'llab-quvvatlash masalalari hali ham dolzarbligini saqlamoqda. Hozirgi kunda Davlat aktivlarini boshqarish agentligi tomonidan 100 ga yaqin davlat korxonasi xususiylashtirishga chiqarilgan bo'lib, bu jarayonlarni samarali amalga oshirish va ular oqibatida yuzaga kelishi mumkin bo'lgan ijtimoiy-iqtisodiy xavflarni minimallashtirish zaruriyati mavjud [5]. Iqtisodiy islohotlar jarayonida inflyatsiya darajasini barqarorlashtirish, ayniqsa 2023-yilda 9,2% ni tashkil etgan inflyatsiyani yanada pasaytirish [1], shuningdek, investitsiyalar hajmini oshirish va ularni samarali yo'naltirish, 2023-yilda jami investitsiyalar hajmi 30,5 milliard dollarni tashkil etgani holda [1], ularning tarkibini diversifikatsiya qilish muhim ahamiyatga ega. Ushbu masalalar O'zbekistonning barqaror iqtisodiy rivojlanishini ta'minlashda hal etilishi lozim bo'lgan asosiy muammolar hisoblanadi. Bozor iqtisodiyotiga o'tishning nazariy asoslari va modellari bo'yicha jahon iqtisodiyotshunosligida ko'plab muhim tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, J. Kornai (1992) o'zining "Defitsit iqtisodiyoti" asarida markazlashtirilgan iqtisodiyotning fundamental kamchiliklarini ochib bergan va bozorga o'tish jarayonining murakkabliklarini tahlil ...