KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O'zbekistonning YaIM hajmi 90 milliard AQSH dollaridan oshib, 2022-yilga nisbatan 6% ga o'sdi [1]. Bu o'sishda bozor iqtisodiyoti mexanizmlarining chuqurlashuvi va xususiy sektorning ulushi 82% ga yetgani muhim omil bo'ldi [2]. Xorijiy investitsiyalar hajmi esa 10 milliard AQSH dollariga yetdi [3], bu mamlakatning global iqtisodiy tizimga integratsiyalashuvidan dalolat beradi. Bunday dinamik o'sish sur'atlari resurslarni yanada samarali taqsimlash, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va aholi farovonligini yaxshilashda bozor mexanizmlarining hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatmoqda. Shu bilan birga, 2023-yilda iste'mol narxlari indeksi (inflyatsiya) 9,2% ni tashkil etgan [4], bu esa davlatning makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va narx mexanizmlarini to'g'ri boshqarish borasidagi doimiy choralar zarurligini ko'rsatadi. Bugungi kunda bozor iqtisodiyotining barqaror rivojlanishini ta'minlash, raqobatbardoshlikni oshirish va ijtimoiy tengsizlikni kamaytirish masalalari butun dunyo bo'ylab dolzarb muammolar qatoriga kiradi. O'zbekiston sharoitida davlatning iqtisodiyotdagi rolini optimallashtirish, xususiy sektorga erkinlik berish, shaffoflikni ta'minlash va korrupsiyaga qarshi kurashish bozor iqtisodiyotining samarali ishlashi uchun asosiy shartlardir. Aholining barcha qatlamlari uchun teng imkoniyatlarni yaratish, kichik va o'rta biznesni qo'llab-quvvatlash hamda innovatsiyalarni rag'batlantirish orqali mamlakat iqtisodiyotining yangi o'sish nuqtalarini topish zarurati mavjud. Mazkur kurs ishi bozor iqtisodiyotining nazariy asoslarini va O'zbekistonning ushbu tizimga o'tish jarayonidagi amaliy muammolarini chuqur tahlil qilish orqali yuqorida qayd etilgan masalalarga yechim topishga xizmat qiladi. Bozor iqtisodiyoti nazariyasi va amaliyoti ko'plab xalqaro olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Adam Smit o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari haqida tadqiqot" asarida "ko'rinmas qo'l" konsepsiyasini ilgari surib, shaxsiy manfaatlar talab va taklif mexanizmlari orqali jamiyat farovonligini qanday oshirishini ko'rsatgan [5]. Alfred Marshall esa "Iqtisodiyot asoslari" kitobida talab va taklif egri chiziqlarini, elastiklik tushunchasini ishlab chiqib, narx shakllanishining mikroiqtisodiy asoslarini yaratgan [6]. Jon Meynard Keyns 1930-yillarning Buyuk Depressiyasi davrida davlatning iqtisodiyotni tartibga solishdagi faol rol ...