KURS ISHI

KIRISH Mavzuning dolzarbligi va zarurati Global miqyosda madaniy merosni muhofaza qilish va rivojlantirishga yo'naltirilgan investitsiyalar hajmi 2023-yilga kelib 150 milliard AQSh dollaridan oshib, o'tgan besh yildagi eng yuqori ko'rsatkichga erishdi [1]. O'zbekiston Respublikasida ham madaniy turizm salohiyatini oshirish, tarixiy obidalarni tiklash va ulardan samarali foydalanish borasida jiddiy ishlar amalga oshirilmoqda. 2024-yilning birinchi choragida respublikaga tashrif buyurgan xorijiy sayyohlar soni o'tgan yilning shu davriga nisbatan 25% ga o'sganligi [2] va ularning katta qismining tarixiy shaharlarga, jumladan Buxoroga qiziqishi bu yo'nalishdagi izlanishlarning muhimligidan dalolat beradi. Buxoro amirligi davridagi shaharsozlik an'analari va me'moriy ansambllarning o'rganilmagan jihatlari, ularni kelajak avlodlarga yetkazish borasidagi zamonaviy muammolar hali to'liq hal etilgani yo'q. Tarixiy shaharsozlikning noyob qonuniyatlarini tushunish, davrning me'moriy yechimlari bilan bugungi urbanistika ehtiyojlarini uyg'unlashtirish, moddiy madaniyatimizning eng muhim yodgorliklarini kelajak avlodlar uchun saqlab qolish bugungi kunning dolzarb vazifasidir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi Buxoro amirligi davri shaharsozligi va me'moriy ansambllari masalasi jahon va mahalliy tadqiqotchilar diqqatini doimo o'ziga jalb etib kelgan. Xususan, professor K.V. Trever o'zining "O'rta Osiyo me'morchiligining ilk davrlari" nomli fundamental asarida Markaziy Osiyoning qadimgi va o'rta asrlar shaharsozlik an'analarini, jumladan, Buxoroning ilk rivojlanish bosqichlarini tahlil qilgan [3]. S.P. Tolstov esa o'z izlanishlarida ushbu hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlari shaharsozlikka ta'sirini ko'rsatib bergan [4]. G.A. Pugachenkova Buxoro me'moriy yodgorliklarining uslubiy xususiyatlari va bezak san'ati bo'yicha ko'plab ilmiy maqolalar va kitoblar muallifi bo'lib, u me'moriy ansambllarning morfologik tahliliga katta hissa qo'shgan [5]. Yaqinda o'tkazilgan tadqiqotlarda (masalan, A. R. Belenitskiy va B.V. Litvinskiy ishlari) Buxoro me'morchiligining an'anaviy shakllari va ularning rivojlanish qonuniyatlari kengroq yoritilgan [6]. O'zbekistonlik olimlar orasida ham ushbu mavzu bo'yicha qator tadqiqotlar amalga oshirilgan. Mashhur me'mor-tadqiqotchi R.E. Tursunboyevning Buxoro shaharsozligiga oid ilmiy ishlari [7], arxitektura tarixchisi Sh.A. Zokirovaning m ...