KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligi maʼlumotlariga ko‘ra, mamlakatimiz hududida 8000 dan ortiq moddiy madaniy meros obyekti mavjud bo‘lib, ularning 4000 dan ziyodi Buxoro, Samarqand va Xiva kabi qadimiy shaharlarda joylashgan [1]. Buxoro shahri o‘zining ming yillikdan ortiq tarixi davomida shakllangan shaharsozlik an’analari va noyob me’moriy ansambllari bilan jahon sivilizatsiyasi xazinasida alohida o‘rin tutadi. UNESCO ma’lumotlariga ko‘ra, Buxoro shahri Markaziy Osiyodagi eng yaxshi saqlanib qolgan o‘rta asr shaharsozlik namunasidir [2]. So‘nggi besh yilda O‘zbekistonda madaniy meros obyektlarini saqlash va rivojlantirishga qaratilgan investitsiyalar hajmi 250 million dollardan oshdi, bu esa tarixiy shaharlarimizning global turizm xaritasidagi mavqeini mustahkamlashga xizmat qiladi [3]. Jahon turizm tashkiloti (UNWTO) prognozlariga ko‘ra, madaniy turizmning global bozori 2030 yilga qadar yillik o‘sish sur’ati 10% dan yuqori bo‘lishi kutilmoqda va bu O‘zbekiston kabi boy madaniy merosga ega davlatlar uchun katta imkoniyatlar yaratadi [4]. Buxoro amirligi davridagi shaharsozlik an’analari va me’moriy ansambllarini chuqur o‘rganish bugungi kunda ham dolzarb ahamiyat kasb etadi, chunki mazkur davrda shakllangan shaharszlik tamoyillari zamonaviy urbanizatsiya jarayonlarida duch kelinayotgan muammolarga yechim topishda ilhom manbai bo‘lishi mumkin. Xususan, tarixiy shaharlarda aholining o‘sishi, infratuzilmaning eskirishi va madaniy merosning modernizatsiya bosimi ostida qolishi kabi muammolar O‘zbekiston shaharsozligi oldida turgan asosiy vazifalardandir [5]. Buxoro amirligi davrida shakllangan shaharsozlik yechimlari, jumladan, ichki turar joy massivlarining shakllanishi, savdo va hunarmandchilik markazlarining strategik joylashuvi, shuningdek, suv ta’minoti tizimining samarali tashkil etilishi zamonaviy shaharlarni rejalashtirishda innovatsion yondashuvlarni shakllantirish uchun muhim ahamiyatga ega [6]. Ushbu tadqiqot, shu bois, madaniy merosni asrash va undan barqaror foydalanishga qaratilgan amaliy takliflarni ishlab chiqishga xizmat qiladi, ayniqsa, Buxoro shahrining noyob tarixiy qiyofasini saqlagan holda rivojlantirish uchun zamin yaratadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha, jahon miqyosida tarixiy shaharlar va shaharsozlik an’analari ko‘plab tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilgan. Misol uchun, Spiro Kostof (1991) o‘zining ...