KURS ISHI

KIRISH Ignabargli o'simliklar, xususan, Pinus va Juniperus turkumi vakillari Yer biosferasida muhim ekologik rol o'ynab, havoning tozalanishi va iqlim barqarorligini ta'minlashda beqiyos ahamiyatga ega. Ayniqsa, shaharlashish jarayonlari (urbanizatsiya) jadallashgan bugungi kunda, bu o'simliklarning shahar ekotizimlaridagi funksiyalari yanada dolzarblik kasb etmoqda. O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 24-fevraldagi 105-son qarori bilan tasdiqlangan "Yashil makon" umummilliy loyihasini amalga oshirish shahar muhitini ko'kalamzorlashtirish, ekologik vaziyatni yaxshilash hamda aholining yashash sharoitlarini yanada qulaylashtirishga qaratilgan bo'lib, bunda ignabargli turlarni tanlash va ularni to'g'ri joylashtirish muhim ahamiyatga ega [10]. Ignabargli o'simliklar Yer ekotizimlarida muhim rol o'ynaydi va ularning shahar sharoitlariga moslashuvchanligi urbanizatsiya ta'sirida buzilgan ekologik muvozanatni tiklashda asosiy omillardan biri hisoblanadi. Mavzuning dolzarbligi, shahar sharoitida o'simliklarning stress omillariga (atmosfera ifloslanishi, tuproqning o'zgarishi, suv taqchilligi) bardoshliligi va estetik ahamiyatini tahlil qilish zarurati bilan belgilanadi. Pinus va Juniperus turlari dunyo bo'yicha keng tarqalgan bo'lib, ular turli iqlim sharoitlariga moslashgan, bu ularni shahar ko'kalamzorlashtirishida istiqbolli turlar qatoriga kiritadi. Biroq, har bir hududning o'ziga xos ekologik xususiyatlari, shahar infratuzilmasining o'zgaruvchanligi bu turlarning o'sishi va rivojlanishiga turli darajada ta'sir qiladi. Shu sababli, Cho'lponshox ko'chasi misolida aynan shu turkum vakillarining bioekologik xususiyatlarini chuqur o'rganish, ularning shahardagi adaptatsiya qobiliyatini baholash va shu asosda amaliy tavsiyalar ishlab chiqish ekologik muammolarni hal etishda muhim hisoblanadi. Ignabargli o'simliklarning bioekologik xususiyatlari va ularning shahar muhitiga moslashuvi masalalari ko'plab mahalliy va xorijiy olimlar tomonidan o'rganilgan. Jumladan, A.I. Kolesnikov [1] va V.V. Reverdatto [2] o'z asarlarida ignabargli o'simliklarning morfologik, anatomik xususiyatlari va ularning turli ekologik sharoitlardagi o'sish dinamikasini keng yoritganlar. N.E. Shukurov [3], I.A. Abdullayev [4] va A.A. Alimov [6] kabi olimlar O'zbekiston florasi va botanika asoslari bo'yicha muhim tadqiqotlar olib borganlar. O.A. Ahmedov [5] ekologiya va atr ...