KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida chaqiriqqacha harbiy ta’lim (ChQBT) tizimini modernizatsiya qilish va uning samaradorligini oshirish masalasi davlat siyosatining ustuvor yo'nalishlaridan biri hisoblanadi. Xususan, mudofaa vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi besh yilda harbiy-vatanparvarlik tarbiyasi doirasida o‘tkazilayotgan tadbirlar soni 35% ga oshgan [1]. Shu bilan birga, zamonaviy harbiy to‘qnashuvlar va tabiiy ofatlar sharoitida radiatsion (nurlanishni aniqlovchi) va kimyoviy razvedka hamda dozimetrik nazoratni tashkil etish va amalga oshirish ko‘nikmalarining ahamiyati tobora ortib bormoqda. Jahon tajribasiga nazar solsak, global radiatsion nazorat uskunalar bozori hajmi 2023-yilda 2.5 milliard AQSH dollarini tashkil etib, yillik o‘sish sur’ati 5.8% ga yetgan [2]. Bu ko‘rsatkich O‘zbekistonda ham xavfsizlik infratuzilmasini mustahkamlash, jumladan, CHQBT doirasida o‘quv jarayoniga eng yangi texnologiyalarni joriy etishga bo‘lgan ehtiyojni ta’kidlaydi. Xususan, 2023-yilda Favqulodda vaziyatlar vazirligi tomonidan o‘tkazilgan radiatsion xavfsizlik bo‘yicha o‘quv mashg‘ulotlarida ishtirok etgan xodimlar soni o‘tgan yilga nisbatan 18% ga ko‘paygan [3]. Ushbu mavzu, ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida yuqori darajada dolzarbdir, chunki mamlakatimiz Markaziy Osiyoning yadroviy xavfsizlik mintaqasida joylashgan bo‘lib, radiatsion va kimyoviy tahdidlarga qarshi samarali himoya choralari ko‘rish muhim ahamiyatga ega. Mavjud ta’lim standartlari va o‘quv dasturlarida radiatsion va kimyoviy razvedka hamda dozimetrik nazorat asbob-uskunalari bilan ishlash bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishga yetarlicha e’tibor berilmasligi, ayniqsa CHQBT rahbarlari uchun uslubiy qo‘llanmalarning cheklanganligi bu yo‘nalishda jiddiy muammo hisoblanadi. Jumladan, Mudofaa vazirligi qoshidagi o‘quv markazlarining 2023-yilgi hisobotlariga ko‘ra, CHQBT rahbarlari orasida ushbu yo‘nalish bo‘yicha bilim va amaliy ko‘nikmalarni chuqurlashtirishga bo‘lgan ehtiyoj 40% dan oshiqroqni tashkil etadi [4]. Bu esa mamlakat mudofaa qobiliyatini oshirish va aholi xavfsizligini ta’minlash borasida CHQBT tizimining o‘rnini yanada mustahkamlash zaruriyatini keltirib chiqarmoqda. Radiatsion va kimyoviy xavfsizlik hamda dozimetriya sohasidagi tadqiqotlar uzoq yillik tarixga ega bo‘lib, jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, Mariya Kyuri (1903-yil Nobel mukofo ...