KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida jinoyatchilik dinamikasining o'zgarishi, xususan, og'ir va o'ta og'ir jinoyatlar ulushining 2023-yilda 2,7% ga o'sganligi [1], shuningdek, iqtisodiy jinoyatlar sonining so'nggi besh yilda o'rtacha 15% ga oshganligi [2], dastlabki tergov institutining samaradorligini oshirish zarurligini yaqqol ko'rsatmoqda. Jinoyat ishlari bo'yicha dalillarni to'plash, tekshirish va baholash jarayonlarining sifatini oshirish adolatli sudlovning poydevori hisoblanadi. Xalqaro tajribaga nazar solsak, rivojlangan mamlakatlarda, masalan, Germaniya va Buyuk Britaniyada jinoyat ishlarini sudga qadar hal qilish ko'rsatkichi 80% dan oshadi [3], O'zbekistonda esa bu ko'rsatkich 2023-yil holatiga ko'ra 65% atrofida ekanligi qayd etilgan [4]. Bu farq, ayniqsa, dastlabki tergovning umumiy shartlarini takomillashtirish orqali mamlakatda jinoyat protsessual faoliyatini yanada optimallashtirish imkoniyatlari mavjudligini anglatadi. Mazkur tadqiqot, aynan dastlabki tergovning umumiy shartlarini takomillashtirish orqali jinoyat ishlarini samarali va adolatli yakunlashga qaratilgan amaliy yechimlarni taqdim etishga intiladi. Hozirgi kunda tergovga qadar tekshiruv bosqichida yuzaga kelayotgan protsessual qoidabuzarliklar va dalillarni yig'ishdagi kamchiliklar, shuningdek, tergov sirlarini himoya qilish mexanizmlaridagi bo'shliqlar jinoyat ishlarining sifatiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda [5]. Dalillarning maqbulligi va ishonchliligi masalalari bo'yicha ham amaliyotda bir qator muammolar mavjud bo'lib, bu sud qarorlarining barqarorligiga ta'sir qilmoqda. Ushbu muammolarni kompleks tahlil qilish va xalqaro ilg'or tajribani hisobga olgan holda milliy tizimni takomillashtirish dolzarb vazifa hisoblanadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi tahliliga ko'ra, dastlabki tergov nazariyasi va amaliyoti xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, J. Vink (2015) o'z tadqiqotida dalillarni raqamli muhitda to'plash va ularning haqiqiyligini tekshirishning yangi usullarini ishlab chiqqan [6]. M. D. Jang (2018) tergov sirlarini himoya qilishda blokcheyn texnologiyalaridan foydalanish bo'yicha innovatsion modelni taklif etib, bu orqali ma'lumotlar xavfsizligini 25% ga oshirish mumkinligini ko'rsatgan [7]. B. Karp (2020) esa tergov protsessual muddatlarini optimallashtirish va tezkor adliya tamoyillarini joriy etish orqali jinoyat ishlarini ko'rish mu ...