KURS ISHI

KIRISH Davlat subsidiyalarining hisobi bugungi kunda jahon iqtisodiyotida ham, O‘zbekiston iqtisodiyotida ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Masalan, Jahon savdo tashkiloti (JST) ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilda global miqyosda davlat subsidiyalarining umumiy hajmi 1,2 trillion AQSH dollaridan oshgan [1]. Bu mablag'lar asosan qishloq xo'jaligi, energetika, sanoat va innovatsion texnologiyalar kabi sohalarni qo'llab-quvvatlashga yo'naltirilgan bo'lib, iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish, bandlikni ta'minlash va ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlashga xizmat qiladi. O‘zbekistonda esa 2023-yilda davlat byudjetidan turli sohalarga ajratilgan subsidiyalarning umumiy hajmi 30 trillion so‘mdan ortiqni tashkil etdi [2]. Xususan, qishloq xo‘jaligi sohasiga 10 trillion so‘mdan ziyod, kommunal xizmatlar uchun 8 trillion so‘m, transport va boshqa sohalar uchun esa qariyb 12 trillion so‘m miqdorida subsidiyalar ajratilgan. Bu ko'rsatkichlar davlat subsidiyalarining iqtisodiyotdagi muhim rolini, ularning hajmi va ta'sir doirasi tobora kengayib borayotganini yaqqol ko'rsatadi. Ushbu mablag'larning samarali boshqarilishi, maqsadli ishlatilishi va shaffof hisoboti milliy iqtisodiyot barqarorligi uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Shu bilan birga, davlat subsidiyalarini hisobga olish, tahlil qilish va ularning samaradorligini baholash tizimida bir qator muammolar mavjud. Xususan, ajratilgan subsidiyalarning aniq hisobi, ularning maqsadli ishlatilishini nazorat qilish mexanizmlarining yetarli emasligi, xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (IFRS) talablariga to'liq mos kelmasligi va samarasizlik holatlarining oldini olish bo'yicha amaliy takliflarning yetishmasligi kabi masalalar dolzarb bo'lib qolmoqda. Mavjud hisobga olish usullari har doim ham davlat subsidiyalarining iqtisodiyotga va alohida korxonalarning moliyaviy holatiga ta'sirini to'liq aks ettira olmaydi. Bu esa subsidiyalarning maqsadga muvofiq taqsimlanishi va natijaviyligini baholashda qiyinchiliklar tug'diradi. Shuning uchun, davlat subsidiyalarining moliyaviy hisobini takomillashtirish, ularning samaradorligini oshirish va shaffofligini ta'minlash bo'yicha ilmiy asoslangan yechimlarni ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasiga e'tibor qaratadigan bo'lsak, xalqaro miqyosda ko'plab olimlar davlat subsidiyalari va ularning hisoboti masalalariga katta e'tib ...