KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning 2024-yil 26-yanvardagi Farmoniga asosan, "O‘zbekiston – 2030" strategiyasi doirasida iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish va aholi farovonligini oshirish maqsadida YaIMning 2030-yilga borib 160 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [1]. Bu ko‘rsatkich, 2023-yildagi 91,4 milliard dollar YaIM [2] bilan solishtirganda, davlatning iqtisodiyotdagi rolini qayta ko‘rib chiqish va uni optimallashtirish zaruratini ko‘rsatadi. Mamlakat yalpi ichki mahsulotida davlat ulushi 2022-yilda 45% dan ortiqni tashkil etgan holda, raqobatbardosh bozor iqtisodiyotini shakllantirishda davlatning maqbul aralashuvi chegaralarini aniqlash dolzarb vazifa hisoblanadi [3]. Xususan, 2023-yilda davlat korxonalari soni 2500 dan ortiq bo‘lib, ularning bir qismi hali ham strategik ahamiyatga ega bo‘lmagan sohalarda faoliyat yuritmoqda, bu esa xususiy sektorning rivojlanishiga to‘siq bo‘lishi mumkin [4]. Ushbu holat, iqtisodiy o‘sish sur’atlarini oshirish va bozor mexanizmlarini samarali ishga tushirish uchun davlatning iqtisodiyotdagi rolini ilmiy asoslangan holda baholash va uni yanada takomillashtirish zarurligini ko‘rsatadi. Hozirgi global iqtisodiy sharoitlarda davlatning iqtisodiyotdagi roli nafaqat makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, balki innovatsiyalarni rag‘batlantirish, raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish va ijtimoiy tenglikni ta’minlashda ham muhim ahamiyat kasb etmoqda [5]. O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar sharoitida davlatning tartibga solish, investitsiya kiritish va xususiy sektorni qo‘llab-quvvatlash funksiyalari o‘rtasidagi muvozanatni topish strategik ahamiyatga ega. Chunki, bozor muvaffaqiyatsizliklari (masalan, tashqi effektlar, jamoat tovarlari), monopoliyalar va assimetrik axborot kabi holatlar iqtisodiyotda davlat aralashuvisiz samarali hal etilmaydi [6]. Shu bilan birga, haddan tashqari davlat aralashuvi raqobatni cheklab, samarasizlikka va korrupsiyaga olib kelishi mumkin [7]. Shuning uchun, davlatning iqtisodiyotdagi optimal rolini aniqlash, ya’ni qayerda va qanday darajada aralashish kerakligini belgilash, O‘zbekistonning barqaror iqtisodiy o‘sishi va raqobatbardoshligini ta’minlash uchun hal etilishi lozim bo‘lgan dolzarb muammo hisoblanadi. Davlatning iqtisodiyotdagi rolini nazariy jihatdan o‘rganish uzoq tarixga ega bo‘lib, bu borada ko‘plab xorijiy olimlar chuqur ...