KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi yalpi ichki mahsulotning (YIM) qariyb 25% ini tashkil etadi va ishchi kuchining 27% dan ortig‘ini band qiladi [1]. Xususan, dehqon xo‘jaliklari qishloq xo‘jaligi umumiy mahsulotining 60% dan ortig‘ini ishlab chiqaradi va aholining oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi [2]. Jahon bankining 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, dehqon xo‘jaliklarining global iqtisodiyotdagi hissasi tobora ortib bormoqda, jahon bo‘ylab oziq-ovqat ishlab chiqarishning 80% gacha ulushi aynan shu kichik xo‘jaliklar hissasiga to‘g‘ri keladi [3]. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 26-oktabrdagi “Aholini oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlash va qishloq xo‘jaligini rivojlantirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-346-sonli qarori [4] ham dehqon xo‘jaliklari faoliyatini yanada takomillashtirish va ularni institutsional qo‘llab-quvvatlash muhimligini ko‘rsatadi. Ushbu ko‘rsatkichlar dehqon xo‘jaliklarining iqtisodiy barqarorligini ta’minlash, ularning tashkiliy-iqtisodiy asoslarini mustahkamlash va samaradorligini oshirishni ilmiy tadqiq qilish zaruratini kuchaytiradi. Bugungi kunda dehqon xo‘jaliklarining barqaror rivojlanishiga to‘sqinlik qiluvchi bir qator dolzarb muammolar mavjud. Jumladan, ularning moliyaviy resurslarga cheklangan kirishi, zamonaviy agrotexnologiyalarni joriy etishdagi qiyinchiliklar, bozorga kirishdagi institutsional to‘siqlar va mahsulotlarni saqlash hamda qayta ishlash infratuzilmasining yetarli emasligi shular jumlasidandir [5]. Dehqon xo‘jaliklarida xavflarni boshqarish mexanizmlarining yetishmasligi (masalan, ob-havo o‘zgarishlari, narxlar o‘zgarishi) ularning iqtisodiy barqarorligini zaiflashtiradi. Bundan tashqari, agrobiznesda klasterlashish darajasining pastligi va qo‘shilgan qiymat zanjirini samarali boshqarish bo‘yicha bilim va tajribaning yetishmasligi ham dolzarb masalalardan hisoblanadi [6]. Shu bois, dehqon xo‘jaliklarining tashkiliy-iqtisodiy asoslarini chuqur tahlil qilish, ularning faoliyatini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish iqtisodiy siyosatning ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha, xalqaro miqyosda dehqon xo‘jaliklari faoliyati turli olimlar tomonidan keng tadqiq etilgan. Masalan, Nobel mukofoti laureati T. Shultz (1964) o‘zining “An’anaviy qishloq xo‘jaligini o‘zg ...