KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida saylov qonunchiligi so'nggi yillarda sezilarli darajada takomillashtirilgan bo'lib, xususan, 2019-yilda Saylov kodeksining qabul qilinishi bilan saylov jarayonlarining demokratik tamoyillarga muvofiqligi yanada oshirildi [1]. O'zR Markaziy saylov komissiyasi ma'lumotlariga ko'ra, 2021-yilgi Prezident saylovida umumiy saylovchilarning 80.4%i ishtirok etgan [2], bu esa aholining siyosiy jarayonlarga qiziqishi yuqoriligini ko'rsatadi. So'nggi besh yilda saylovchilarning axborot texnologiyalari orqali xabardorligini oshirish maqsadida mobil ilovalar va elektron portallar orqali erishilgan natijalar 35% ga oshgan [3]. Global miqyosda esa demokratik saylov tizimlarining mustahkamligi davlat barqarorligi va iqtisodiy rivojlanishning asosiy omillaridan biri hisoblanadi, 2023-yil ma'lumotlariga ko'ra, dunyo mamlakatlarining 54%i to'liq yoki qisman demokratik saylov tizimiga ega [4]. Bu raqamlar O'zbekistonning ham ushbu global tendensiyaga faol qo'shilish zaruratini ko'rsatadi. Mavjud saylov tizimini barpo etish va uning asosiy tamoyillarini chuqur o'rganish hozirgi kunda strategik ahamiyatga ega, chunki fuqarolarning hokimiyatga bo'lgan ishonchini mustahkamlash, inklyuzivlikni ta'minlash va saylov jarayonlarining shaffofligini oshirish dolzarb vazifadir. O'zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlar fonida, demokratik saylov tamoyillarini yanada chuqur tatbiq etish orqali siyosiy partiyalar faoliyatini takomillashtirish, yoshlar va ayollarning siyosiy jarayonlardagi ishtirokini kuchaytirish, shuningdek, saylov natijalarining legitimligini yanada oshirishga qaratilgan amaliy yechimlarga ehtiyoj sezilmoqda. Xalqaro ekspertlarning fikriga ko'ra, saylov tizimidagi har bir kamchilik jamiyatda siyosiy ishtirokga bo'lgan ishonchni pasaytirishi mumkin, bu esa uzoq muddatda davlat boshqaruvining samaradorligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi [5]. Demokratik saylov tushunchasi va uning asosiy tamoyillari bo'yicha jahon adabiyotida keng qamrovli tadqiqotlar olib borilgan. Robert Dahl (1971) o'zining "Poliarxiya: ishtirok va muxolifat" asarida demokratiyaning ideal modeliga yaqinlashish uchun zarur bo'lgan shartlarni, jumladan, saylov huquqining umumiy ekanligi va erkin raqobat muhitini yaratish muhimligini asoslab bergan [6]. Juan Linz (1978) esa "Demokratik rejimlar buzilishi" nomli asarida demokratik institutlarning barqarorligini ta'minlashda ...