KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda adabiyotshunoslik sohasidagi tadqiqotlar har yili o'rtacha 12-15% ga o'sib bormoqda, bu esa so'nggi besh yilda jami 600 dan ortiq ilmiy maqola va dissertatsiyalarning himoya qilinishiga olib keldi [1]. Xususan, O'zbekiston Milliy universiteti va Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o'zbek tili va adabiyoti universiteti kabi yetakchi ilmiy markazlarda turkiy til va adabiyotining klassik namunalari bo'yicha tadqiqotlar hajmi yillik 7-10% ga oshgan [2]. Shu bilan birga, madaniy merosni raqamlashtirish va uni keng ommaga yetkazishga qaratilgan loyihalarga 2023-yilda 5 milliard so'mdan ortiq investitsiya kiritilgan bo'lib, bu sohadagi dolzarblikni yanada oshirmoqda [3]. Global miqyosda turkiy adabiyotlar bo'yicha chop etilgan ilmiy nashrlar soni 2022-yilda 1500 tadan oshdi, bu esa so'nggi o'n yilda 25% o'sishni ko'rsatadi [4]. "Devoni lugʻati turk" asaridagi adabiy janrlarni tadqiq etish bugungi kunda ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi, chunki mazkur asar nafaqat turkiy tillarning ilk izohli lugʻati, balki boy adabiy-madaniy merosimizning noyob namunasi hisoblanadi. Asarda mujassam bo'lgan lirik, epik va didaktik janrlar qadimgi turkiy xalqlar dunyoqarashi, estetik ideallari va ijtimoiy qadriyatlarini aks ettiradi. Mavjud ilmiy adabiyotlarda "Devoni lugʻati turk" asari asosan tilshunoslik nuqtai nazaridan, ya'ni leksikografik, fonetik va morfologik xususiyatlari jihatidan chuqur oʻrganilgan. Biroq, uning adabiy janrlar nuqtai nazaridan tizimli va kompleks tahlili yetarlicha amalga oshirilmagan, bu esa mazkur noyob manbaning adabiy salohiyatini to'liq ochib berishga to'sqinlik qilmoqda. Jumladan, asardagi maqollar, hikmatli so'zlar, qo'shiqlar va ularning janr xususiyatlari bo'yicha chuqur nazariy va amaliy tadqiqotlar kam uchraydi, bu esa ushbu kurs ishining zaruriyatini belgilaydi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda juda keng, ammo ko'pincha "Devoni lugʻati turk"ning tilshunoslik jihatlariga e'tibor qaratilgan. Masalan, Jean-Paul Roux (1984) oʻz tadqiqotlarida turkiy xalqlar mifologiyasi va ogʻzaki ijodi, shu jumladan, Devondagi ba'zi epik elementlar va ularning madaniy ildizlarini chuqur tahlil qilgan [5]. Klaus Röhrborn (2000) Devondagi leksikologik va etimologik jihatlarni oʻrganib, turkiy tillarning tarixiy rivojlanishiga oid muhim ma'lumotlarni aniqlagan [6]. Gerard Clauson (1972) oʻzining "An Etymological Dictionar ...