KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda diolog madaniyatining rivojlanishi so'nggi yillarda davlat siyosatining ustuvor yo'nalishlaridan biriga aylandi. Xususan, 2023-yilda "Ochiq muloqot" platformalari orqali aholidan kelib tushgan murojaatlar soni 1,5 milliondan oshganligi [1], fuqarolar va davlat organlari o'rtasidagi to'g'ridan-to'g'ri muloqotga bo'lgan ehtiyojning naqadar yuqori ekanligini ko'rsatadi. Prezident administratsiyasi huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilda jamoatchilik muhokamalarida aholining ishtiroki 35% ga yetgan bo'lsa, bu ko'rsatkich 2024-yilning birinchi choragida 42% ga o'sgan [2]. Bu o'sish diolog mexanizmlarining jamiyatda o'ziga xos o'rin egallayotganidan dalolat beradi. Biroq, muloqotning sifati va samaradorligi, uning natijalari bo'yicha real o'zgarishlar darajasi hali ham ilmiy asoslangan tahlil va mantiqiy optimallashtirishni talab qiladi. Diolog, nafaqat so'z almashinuvidan iborat bo'lmay, balki axborot almashinuvi, qaror qabul qilish va ijtimoiy kelishuvga erishishning muhim mantiqiy jarayonidir. Bugungi kunda sun'iy intellektga asoslangan diolog tizimlarining global bozori 2023-yilda 2,5 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, 2028-yilga borib bu ko'rsatkich 10,7 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [3]. Bu esa diolog turlarini mantiqiy jihatdan chuqur o'rganish, ularning samaradorligini oshirish mexanizmlarini tahlil qilish va nazariy asoslarini takomillashtirish zaruratini ko'rsatadi. Zamonaviy dunyoda axborotning tez tarqalishi va ijtimoiy-siyosiy jarayonlarning murakkablashuvi sharoitida diologning mantiqiy tamoyillarga asoslangan holda tashkil etilishi, noto'g'ri tushunishlar, nizolar va kelishmovchiliklarning oldini olishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Shu sababli, diolog turlarining mantiqiy tuzilishini tahlil qilish, ularning samaradorligini baholash va takomillashtirish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish dolzarb ilmiy muammo hisoblanadi. Diolog va uning mantiqiy asoslari bo'yicha jahon olimlari tomonidan salmoqli tadqiqotlar olib borilgan. Platon (mil. av. IV asr) o'zining "Sokratik diologlar"ida savol-javob usuli orqali haqiqatga erishishning dialektik uslubini ishlab chiqqan [4]. Aristotel (mil. av. IV asr) esa "Topika" asarida dialektik argumentatsiyani, ya'ni ehtimoliy dalillar orqali munozara yuritish qoidalarini sistemalashtirgan [5]. 20-asrda Yurgen Habermas ...