KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish dasturi doirasida 2023-yilda axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalar sohasidagi xizmatlar hajmi 27,2 trillion so‘mni tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 23,2% ga o‘sish ko‘rsatdi [1]. Ushbu o‘sish, jumladan, elektronika sanoatining rivojlanishi va zamonaviy raqamli qurilmalarga bo‘lgan talabning ortishi bilan bevosita bog‘liq. Jahon multipleksorlar bozori hajmi esa 2023-yilda 4,5 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 2028-yilga borib 6,8 milliard AQSH dollariga yetishi kutilmoqda, bu esa o‘rtacha yillik o‘sish sur'ati (CAGR) 8,6% ni tashkil etadi [2]. Bu ko‘rsatkichlar multipleksorlar kabi asosiy raqamli qurilmalarning zamonaviy texnologiyalardagi o‘rni va ularga bo‘lgan ehtiyojning doimiy ravishda oshib borayotganini yaqqol ko‘rsatadi. Axborotni uzatish, qayta ishlash va saqlash tizimlarida ma’lumotlar oqimini samarali boshqarish uchun multipleksorlarning aniq va ishonchli ishlashi muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda yuqori tezlikdagi ma’lumotlar uzatish, mikroprotsessorli tizimlar, telekommunikatsiya va avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarida murakkab elektron sxemalarni soddalashtirish hamda samaradorligini oshirish masalasi dolzarb hisoblanadi. Multipleksorlar aynan shu vazifalarni bajarishda asosiy komponentlardan biri bo‘lib xizmat qiladi. Biroq, mavjud tizimlarda multipleksorlarning optimallashtirilgan tanlash mexanizmlari, yuqori tezlikda ishlash qobiliyati va quvvat sarfini minimallashtirish bo‘yicha hal etilmagan muammolar mavjud. Bundan tashqari, turli texnologik platformalar (TTL, CMOS) uchun multipleksorlarni loyihalashda xususiyatlarni inobatga olish, ularning kechikish vaqtlarini kamaytirish va ishonchliligini oshirish kabi masalalar hali ham chuqur tadqiqotlarni talab qiladi. Multipleksorlar va ularning ishlash prinsiplari bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar uzoq yillardan buyon olib borilmoqda. Klod Shennon (Claude Shannon) 1937-yilda o‘zining magistrlik dissertatsiyasida "Relay and Switching Circuits" ishi bilan Bule algebrasining elektr sxemalariga qo‘llanilishi asoslarini yaratib, raqamli mantiqiy qurilmalar rivojiga poydevor qo‘ydi [3]. Jon fon Neyman (John von Neumann) esa 1945-yilda "First Draft of a Report on the EDVAC" asarida saqlanadigan dastur tushunchasini va kompyuter arxitekturasining tamoyillarini ilgari surdi, bu esa multipleksorlarning kompyuter tizim ...