KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) o'sish sur'ati 6.0% ni tashkil etdi [1]. Ushbu o'sishda sanoat ishlab chiqarishi 6.7%, xizmatlar sohasi 6.8%, qishloq, o'rmon va baliqchilik xo'jaligi esa 4.1% ga o'sishi muhim rol o'ynadi [1]. Biroq, iqtisodiy jarayonlarning murakkablashuvi va globallashuv sharoitida korxonalar, tarmoqlar va butun iqtisodiyot faoliyatiga ta'sir etuvchi ko'plab omillarni tushunish va ularni samarali boshqarish dolzarb muammoga aylanmoqda. Masalan, 2023-yilda inflatsiya darajasi 9.2% ni tashkil etgan bo'lib, bu iste'mol xarid qobiliyatiga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda [2]. Shuningdek, xorijiy investitsiyalarning jalb etilishi 2023-yilda 9.8 milliard dollarni tashkil etgan bo'lsa-da, ularning samaradorligini oshirish va maqsadli yo'naltirish uchun chuqur tahliliy yondashuvlar talab etiladi [3]. Ushbu raqamlar shuni ko'rsatadiki, iqtisodiy o'sish sur'atlari saqlanib qolayotgan bo'lsa-da, mikro va makro darajadagi ko'plab ko'rsatkichlar orasidagi murakkab bog'liqliklarni tushunish va ularni optimallashtirish zamonaviy iqtisodiy tahlilning asosiy vazifalaridan biridir. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida ro'y berayotgan tezkor o'zgarishlar, raqamlashtirishning kengayishi va global raqobatning kuchayishi iqtisodiy subyektlardan faoliyatini uzluksiz tahlil qilish va samaradorlikni oshirish bo'yicha doimiy izlanishlarni talab qiladi. An'anaviy tahlil usullari har doim ham ko'p o'zgaruvchan tizimlardagi yashirin bog'liqliklarni to'liq ochib bera olmaydi, bu esa qaror qabul qilish jarayonida xato ehtimolini oshiradi. Ayniqsa, O'zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar sharoitida, jumladan, davlat korxonalarini transformatsiya qilish, bozor mexanizmlarini joriy etish va innovatsion iqtisodiyotni rivojlantirish dasturlari fonida, faktor tahlillariga bo'lgan ehtiyoj yanada ortadi [5]. Ushbu tahlil usuli ko'plab o'zgaruvchanlar orasidan asosiy, ta'sirchan omillarni ajratib olishga yordam beradi, bu esa resurslarni samarali taqsimlash, risklarni baholash va strategik rejalarni ishlab chiqish uchun mustahkam asos yaratadi. Misol uchun, qishloq xo'jaligida hosildorlikka ta'sir etuvchi o'nlab omillar orasidan eng muhimlarini aniqlash orqali fermer xo'jaliklari daromadlarini o'rtacha 10-15% ga oshirish imkoniyatini yaratish mumkin [6]. Bu, o'z navbatida, ma ...