KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiy tahlilda omillar tizimi hamda modellar, iqtisodiy modellarning turlari mavzusida yozilayotgan ushbu kurs ishi bugungi kunda jahon iqtisodiyotida ro'y berayotgan shiddatli o'zgarishlar va O'zbekistonning global iqtisodiy tizimga integratsiyalashuvi jarayonida alohida dolzarblik kasb etadi. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yil yakunlari bo'yicha ma'lumotlariga ko'ra, mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o'sgan bo'lsa [1], sanoat ishlab chiqarish hajmi 5.5% ga oshgan [1]. Shu bilan birga, to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 2023-yilda 9.8 milliard AQSh dollarini tashkil etib, oldingi yilga nisbatan 12% ga o'sish qayd etildi [2]. Bu o'sish sur'atlari iqtisodiy jarayonlarni chuqur tahlil qilish, ularga ta'sir etuvchi omillarni aniqlash va kelajakdagi rivojlanishni samarali modellashtirish zaruratini kuchaytiradi. Global miqyosda esa, Jahon banki hisobotiga ko'ra, 2024-yilda jahon YaIM o'sishi 2.6% ni tashkil etishi kutilmoqda [3], bu esa xalqaro iqtisodiy munosabatlar va savdo aloqalarining murakkablashuvini anglatadi. Bunday sharoitlarda, iqtisodiy ob'yektlarning barqarorligini ta'minlash, risklarni boshqarish va strategik qarorlar qabul qilishda ilmiy asoslangan tahlil va modellashtirishning roli beqiyosdir. Ushbu mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, murakkab iqtisodiy tizimlarda omillar o'rtasidagi sabab-oqibat bog'liqliklarini aniqlash va ularni miqdoriy jihatdan baholashda yuzaga keladigan qiyinchiliklar bilan belgilanadi. O'zbekiston iqtisodiyotida ham sanoat tarmoqlarining rivojlanishi, investitsiya loyihalarining samaradorligi va makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda mavjud nazariy yondashuvlar va amaliy modellar har doim ham optimal yechimlarni bera olmayapti. Masalan, loyihalarni moliyalashtirishda risklarni baholash va ularni prognozlashda zamonaviy ekonometrik modellar va DSGE modellaridan to'liq foydalanilmayotgani, iqtisodiy qarorlar qabul qilish samaradorligini pasaytirmoqda. Ayniqsa, O'zbekistonda yashil iqtisodiyotga o'tish va raqamlashtirish jarayonlarida yuzaga kelayotgan yangi iqtisodiy muammolar, jumladan, energiya resurslaridan samarali foydalanish [4] va mehnat unumdorligini oshirish [5] kabi masalalar chuqur tahlil va innovatsion modellashtirishni talab etadi. Ushbu muammolar iqtisodiy faoliyatning turli sohalarida, jumladan, sanoat korxonalarida ishlab chiqarish samaradorligini o ...