KURS ISHI

KIRISH Optik tolali tarmoqlar bugungi kunda global axborot almashinuvi infratuzilmasining asosi hisoblanadi. 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, jahon fiber-optik tarmoqlar bozori hajmi taxminan 20 milliard dollarni tashkil etgan va yillik o‘sish sur’ati (CAGR) 2024-2030 yillarda 10% dan yuqori bo‘lishi prognoz qilinmoqda [1]. O‘zbekistonda ham ushbu soha jadal rivojlanmoqda; Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi (hozirgi Raqamli texnologiyalar vazirligi) ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda respublikada optik tolali kabellar uzunligi 150 ming kilometrdan oshgan, mobil internet foydalanuvchilari soni esa 20 millionga yaqinlashgan, shundan katta qismi optik tolali magistrallar orqali ta’minlanmoqda [2]. Shuningdek, 2023-yilda aholining internetdan foydalanish darajasi 90% ga yetgani va FTTx (Fiber to the X) texnologiyalarining keng joriy etilishi natijasida uy xo‘jaliklarining optik tolaga ulanish darajasi sezilarli o‘sishni ko‘rsatdi [3]. Bu ko‘rsatkichlar optik tolali aloqa tizimlarining mamlakat iqtisodiyoti va ijtimoiy hayotidagi muhim rolini yaqqol ko‘rsatadi, ammo bu rivojlanish bilan birga signal uzatish sifatini ta’minlash va yo‘qotishlarni minimallashtirish masalasi dolzarb muammoga aylanmoqda. Yuqorida keltirilgan jadal rivojlanishga qaramay, optik tolali tarmoqlarda signal uzatish sifati va ishonchliligi bilan bog‘liq bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, optik signallarning uzatish jarayonida yuzaga keladigan attensiya, dispersiya va nochiziqli effektlar kabi yo‘qotishlar tarmoqning umumiy ish faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu yo‘qotishlar optik quvvat byudjetining kamayishiga, signal-shovqin nisbati (SNR) yomonlashuviga va bit xato darajasi (BER) ortishiga olib keladi, bu esa tarmoq sig‘imi va masofasini cheklaydi [4]. Zamonaviy tarmoqlarda gigabit tezliklarda ma’lumot uzatish talabi oshib borayotganini hisobga olsak, signallarning yo‘qotish mexanizmlarini chuqur tushunish, ularni samarali modellashtirish va optimallashtirish usullarini ishlab chiqish tarmoq operatorlari uchun strategik ahamiyat kasb etadi. Matlab dasturiy muhitida bu yo‘qotishlarni simulyatsiya qilish va bashorat qilish usullarini takomillashtirish orqali O‘zbekiston telekommunikatsiya infratuzilmasining raqobatbardoshligini oshirish va xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilash imkoniyatlari mavjud [5]. Mavzuning o‘rganilganlik dar ...