KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda global dasturiy ta’minot bozori hajmi 660 milliard AQSH dollarini tashkil etdi, bunda algoritmlarni optimallashtirish va samarali ma’lumotlarni qayta ishlashga bo‘lgan talab ortib bormoqda [1]. Prognozlarga ko‘ra, ushbu bozor 2030-yilga borib yillik o‘rtacha 13,8% o‘sish sur’ati bilan 1,6 trillion AQSH dollariga yetishi kutilmoqda [2]. O‘zbekistonda esa 2023-yilda IT-sohasi eksporti 340 million AQSH dollarini tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 2,5 barobar o‘sgan [3]. Bu o‘sishda ma’lumotlarni samarali boshqarish va tezkor qidirish mexanizmlariga bo‘lgan ehtiyoj muhim rol o‘ynaydi. Ayniqsa, katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlashda qidiruv algoritmlarining tezligi va samaradorligi dasturiy tizimlarning umumiy ish unumdorligini belgilovchi asosiy omillardan biridir. Shu sababli, Fibonachi izlash algoritmi kabi optimallashtirilgan yondashuvlarni chuqur o‘rganish va ularning amaliy qo‘llanilishini tahlil qilish zamonaviy axborot texnologiyalari sohasida dolzarb ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (Big Data) va bulutli hisoblash texnologiyalari jadal rivojlanib borayotgan sharoitda, mavjud ma’lumotlar bazalarida tezkor va samarali qidiruvni ta’minlash juda murakkab vazifadir. An’anaviy chiziqli qidiruv algoritmlari katta ma’lumotlar to‘plami bilan ishlashda sezilarli vaqt yo‘qotishlariga olib kelishi mumkin, hatto ikkilik qidiruv ham ba’zi hollarda o‘ziga xos cheklovlarga ega. Fibonachi izlash algoritmi saralangan massivlarda elementlarni qidirishda logarifmik murakkablikni ta’minlagan holda, ikkilik qidiruvdan farqli o‘laroq, bo‘lish operatsiyalari o‘rniga qo‘shish va ayirish operatsiyalarini qo‘llashi hisobiga tamsiz sonlar bilan ishlashda yoki apparat resurslari cheklangan tizimlarda ma’lum afzalliklarga ega. Bu esa uni moliyaviy tizimlar, genetik ketma-ketliklarni tahlil qilish va maxsus apparat platformalarida qo‘llash imkoniyatlarini oshiradi, shu bilan birga hali to‘liq o‘rganilmagan optimallashtirish va moslashuvchanlik masalalarini yuzaga keltiradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli darajalarda tahlil qilingan. Xalqaro miqyosda Donald Knuth (1968) o‘zining “The Art of Computer Programming” monumental asarida turli qidiruv algoritmlarini, jumladan, Fibonachi ketma-ketligiga asoslangan yondashuvlarni batafsil tahlil qilgan va ularning nazariy asoslarini shakllantirgan ...