KURS ISHI

KIRISH Global miqyosda fuqaroligi bo'lmagan shaxslar muammosi 2023-yil holatiga ko'ra 4.2 milliondan ortiq insonni qamrab oladi, bu har yili o'rtacha 2.5% ga oshib bormoqda [1]. BMT Qochqinlar Bo'yicha Oliy Komissarligi (BMTQHK) hisobotlariga ko'ra, har o'n daqiqada bir bola fuqaroliksiz tug'ilmoqda, bu esa kelajakda ijtimoiy-iqtisodiy, huquqiy va siyosiy muammolarning chuqurlashishiga olib keladi [2]. O'zbekistonda esa 2022-yil oxiriga kelib, fuqaroligi bo'lmagan shaxslarning soni 48 mingdan oshib ketdi [3]. So'nggi besh yil ichida O'zbekiston fuqaroligini olgan apatridlar soni 100 mingdan ortiqni tashkil etdi, bu davlatning ushbu muammoga jiddiy e'tibor berayotganligidan dalolat beradi [4]. Biroq, Markaziy Osiyo mintaqasida va xususan, O'zbekistonda fuqaroligi bo'lmagan shaxslarning to'liq huquqiy himoyasini ta'minlash va ularning jamiyatga integratsiyalashuvini samarali yo'lga qo'yish bo'yicha hali ham bir qator hal etilmagan masalalar mavjud. Mazkur tadqiqot mavzusining dolzarbligi shundaki, fuqaroligi bo'lmagan shaxslar xalqaro huquq va inson huquqlari tizimida alohida himoyaga muhtoj guruh hisoblanadi. Ular, odatda, asosiy fuqarolik va siyosiy huquqlardan (masalan, saylash va saylanish, ta'lim olish, sog'liqni saqlash, ishga joylashish, mulk egaligi) mahrum bo'lib, bu ularning ijtimoiy marginalizatsiyasiga va iqtisodiy qiyinchiliklariga sabab bo'ladi [5]. Xalqaro miqyosda fuqaroliksizlikning oldini olish va uni bartaraf etishga qaratilgan harakatlarga qaramay, mazkur holat global xavfsizlik va barqarorlikka tahdid soluvchi omil bo'lib qolmoqda. Ayniqsa, fuqaroligi bo'lmagan shaxslarning terrorizm, narkotik savdosi va odam savdosi kabi transmilliy jinoyatlarga tortilish xavfi yuqori bo'lib, bu davlatlar uchun ham jiddiy muammo tug'diradi [6]. O'zbekistonning mintaqaviy va xalqaro hamkorlikni kengaytirishga bo'lgan intilishi, shuningdek, inson huquqlari bo'yicha xalqaro majburiyatlarini bajarishga qaratilgan siyosati ushbu masalaning chuqur o'rganilishini va unga tizimli yechimlar topishni talab qiladi. Fuqaroligi bo'lmagan shaxslarning xalqaro huquqiy maqomi masalasi ko'plab xorijiy olimlar tomonidan o'rganilgan. Masalan, Laura van Waas (2015) o'z tadqiqotlarida fuqaroliksizlikning asosiy sabablari va uning oqibatlarini tahlil qilib, davlatlarning fuqarolik qonunchiligidagi kamchiliklarni bartaraf etish usullarini ko'rsatib berdi [7]. Kristin K. Will ...