KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 14-iyuldagi PQ-319-sonli "Geologiya-qidiruv ishlari samaradorligini oshirish va mineral xomashyo bazasini rivojlantirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi qarori [1] hamda 2024-yil 22-martdagi PF-55-sonli "O‘zbekiston Respublikasining 2024-2028-yillarga mo‘ljallangan rivojlanish strategiyasini "Yashil iqtisodiyot va barqarorlik yili"da amalga oshirishga doir davlat dasturi to‘g‘risida"gi farmonida [2] geologik namunalash, ularni qayta ishlash va laboratoriya tahlilidan o‘tkazish jarayonlarini optimallashtirish, xalqaro standartlarga moslashtirish, shuningdek, natijalarning aniqligi va ishonchliligini ta’minlash borasidagi vazifalar belgilab berilgan. Mazkur chora-tadbirlarning iqtisodiy ahamiyati yuqori bo‘lib, O‘zbekistonda mineral xomashyo sanoatining YaIMdagi ulushi 2023-yilda 7.8% ga yetdi [3]. Umumiy foydali qazilmalar eksporti hajmi esa 2.5 mlrd dollarni tashkil etdi [4]. Jahon bo‘ylab mineral qidiruv bozori hajmi 2023-yilda 25.4 mlrd dollarga baholanib, 2030-yilga borib 39.7 mlrd dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [5], bu esa geologik namunalash va tahlil jarayonlarining zamonaviy texnologiyalar asosida loyihalashtirilishi O‘zbekiston uchun ham ulkan iqtisodiy imkoniyatlar yaratishini ko‘rsatadi. Bugungi kunda geologik namunalash, namunaga ishlov berish va laboratoriya tahlilini loyihalash jarayonlarida bir qator muammolar mavjud. Xususan, namunalash jarayonida xatoliklarning oldini olish, namunalarni qayta ishlashda xalqaro standartlarga (masalan, JORC kodi [6], NI 43-101 [7]) to‘liq rioya qilish, laboratoriya tahlillarining aniqligini oshirish va natijalarni moliyaviy-iqtisodiy jihatdan asoslashda yetarli tajriba va metodologiyalarning mavjud emasligi dolzarb masalalardan hisoblanadi. Shuningdek, loyihalashda KPI (Key Performance Indicator) ko‘rsatkichlarini samarali qo‘llash, risklarni tahlil qilish va moliyaviy modellashtirish (NPV, IRR, ROI) mexanizmlarini joriy etish orqali loyihalarning iqtisodiy samaradorligini oshirish zarurati ham ushbu mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Geologik namunalash, namunaga ishlov berish va laboratoriya tahlili jarayonlari nazariy va amaliy jihatdan xalqaro miqyosda keng o‘rganilgan. Masalan, D.J. Locmelis (2018) geokimyoviy namunalash metodologiyalarini takomillashtirish bo‘yicha muhim tadqiqotlar olib borib, namunalash aniqligini o ...