KURS ISHI

KIRISH Topageodeziya va markshedirlik ishlari zamonaviy geologiya qidiruv va tog'-kon sanoati uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega bo'lib, investitsiya loyihalarining muvaffaqiyatini belgilaydigan eng muhim omillardan biridir. O'zbekistonning tog'-kon sanoati yalpi ichki mahsulotning (YIM) qariyb 11% ini tashkil etadi [1]. Neft va gaz sanoati YIMning 4,5% iga hissa qo'shgan bo'lsa, qattiq foydali qazilmalar qazib olish 6,5% ni tashkil etdi [1]. 2023-yilda mamlakatda 17 mlrd dollarlik foydali qazilmalar qazib olingan bo'lib, bu soha so'nggi besh yilda o'rtacha yillik 7% dan ortiq o'sishni ko'rsatmoqda [2]. Xususan, 2022-yilda O'zbekistonda jami 172 ta yangi foydali qazilmalar zaxirasi tasdiqlangan bo'lib, ularning umumiy qiymati 2,7 mlrd dollarni tashkil etdi [3]. Bu ko'rsatkichlarning barqaror o'sishi topageodeziya va markshedirlik ishlarini yanada samarali va aniq loyihalash zaruratini keltirib chiqaradi, chunki har bir loyihaning boshlang'ich bosqichidagi xato keyinchalik milliardlab dollarlik yo'qotishlarga olib kelishi mumkin [4]. Masalan, loyihalashdagi xatoliklar tufayli yuzaga keladigan qurilish muddatlarining kechikishi loyiha qiymatini o'rtacha 10-15% ga oshirishi mumkin [5]. Bugungi kunda jahonda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi va resurslarga bo'lgan talabning ortishi topageodeziya va markshedirlik sohasidagi loyihalash jarayonlariga yangi talablar qo'ymoqda. An'anaviy usullar ko'pincha murakkab geologik sharoitlarda yetarli aniqlikni ta'minlay olmaydi va xavfsizlikni to'liq kafolatlamaydi. O'zbekistonda esa, mavjud konchilik loyihalarida hali ham zamonaviy Geoinformatsion tizimlar (GIS), BIM (Building Information Modeling) va UAV (Unmanned Aerial Vehicle) fotogrammetriya kabi texnologiyalarning to'liq integratsiyasi ta'minlanmagan [6]. Bu esa loyiha xavflarini oshiradi, resurslardan samarasiz foydalanishga olib keladi va investitsion jozibadorlikni pasaytiradi. Shu sababli, ushbu kurs ishi mazkur muammolarni hal etish, loyihalash jarayonlarini optimallashtirish va xalqaro ilg'or tajribalarni O'zbekiston sharoitlariga tatbiq etish yo'llarini o'rganishga qaratilgan bo'lib, bu soha mutaxassislari oldida turgan dolzarb vazifalardan biridir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha xalqaro miqyosda ko'plab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, J. Smith (2018) o'z tadqiqotida geodezik monitoring tizimlarining yer osti konlarida bexatarlikn ...