KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 12-dekabrdagi "Tarix fanini rivojlantirishga doir qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi PQ-446-sonli qarori [1] hamda 2023-yil 10-noyabrdagi "Oliy ta'lim muassasalarida tarix fani ta'limini takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi PQ-363-sonli qarori [2] tarixiy manbalarni chuqur o'rganish va ularning ishonchliligini baholash muhimligini ko'rsatadi. Bugungi kunda jahon tarixshunosligida antik davr manbalarini tahlil qilishga qaratilgan tadqiqotlar umumiy tarixiy tadqiqotlarning qariyb 25% ni tashkil etadi [3]. Xususan, yunon-fors urushlari kabi fundamental voqealarni o'rganishda Gerodotning "Tarix" asari markaziy o'rin tutadi. Ushbu asar nafaqat tarixiy ma'lumotlar manbai, balki manbashunoslik metodologiyasini rivojlantirish uchun ham asos bo'lib xizmat qiladi. O'zbekistonning jahon sivilizatsiyasidagi o'rni va Markaziy Osiyo xalqlarining antik davrdagi aloqalarini chuqur anglash uchun yunon-fors urushlari kabi global hodisalarni xolis va ilmiy asosda tahlil qilish zaruriyati tobora ortib bormoqda. Mazkur tadqiqot Gerodot asarini tanqidiy tahlil qilish orqali tarixiy bilimlarni boyitishga va O'zbekiston tarixshunosligida antik davr manbalarini o'rganishga yangi yondashuvlarni joriy etishga xizmat qiladi. Gerodotning "Tarix" asari miloddan avvalgi V asrda yozilgan bo'lsa-da, uning yunon-fors urushlari haqidagi ma'lumotlari hozirgi kungacha tadqiqotchilar o'rtasida qizg'in bahs-munozaralarga sabab bo'lmoqda. Masalan, uning ma'lumotlarining ishonchliligi, xususan, sonlar, geografik tavsiflar va ayrim voqealar ketma-ketligidagi tafovutlar doimiy tadqiqot obyekti bo'lib keladi [4]. Zamonaviy tarixshunoslikda manbalarni faqat axborot manbai sifatida emas, balki ularning yaratilish sharoitlari, muallifning dunyoqarashi va uslubiy xususiyatlarini hisobga olgan holda o'rganishga urg'u berilmoqda. Ayniqsa, antik davr manbalarining saqlanib qolganlik darajasi va ularning asl holatiga yaqinligi bilan bog'liq muammolar, shuningdek, turli xil madaniy va siyosiy kontekstda yozilgan matnlarni bir-biriga qiyosiy tahlil qilish masalasi hal etilmagan bo'lib qolmoqda [5]. Gerodotning "Tarix" asarida uchraydigan afsonaviy elementlar va tarixiy faktlarning aralashuvi ham alohida e'tiborni talab etadi, chunki bu holat asarning umumiy tarixiy qimmatini aniqlashda qator metodologik muammolarni keltirib chiqaradi ...