KURS ISHI

KIRISH Miloddan avvalgi IX asr oxiri - VI asrlarda Attikada Afina quldorlik demokratiyasining paydo boʻlishi kabi murakkab va fundamental tarixiy hodisani tadqiq qilish hozirgi davrda alohida dolzarblikka ega. Ayniqsa, fuqarolik jamiyati institutlari va davlat boshqaruvi tizimlarini takomillashtirishga intilayotgan mamlakatlar, jumladan Oʻzbekiston uchun antik demokratiya tajribasi muhim nazariy-amaliy ahamiyat kasb etadi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-2026 yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekiston taraqqiyot strategiyasida fuqarolarning davlat va jamiyat boshqaruvidagi ishtirokini kuchaytirish ustuvor yoʻnalishlardan biri sifatida belgilangan [1]. Misol uchun, 2023-yilda “Ochiq byudjet” portali orqali aholining moliyaviy tashabbuslari uchun ajratilgan mablagʻlar 3,5 trln soʻmni tashkil etib, unda 15 milliondan ortiq fuqaro ovoz berish jarayonida qatnashdi [2]. Bu raqamlar, davlat boshqaruvida xalqning bevosita ishtirokini taʼminlashga boʻlgan intilishning amaliy namunasidir. Shuningdek, 2024-yil holatiga koʻra, Oʻzbekistonda nodavlat notijorat tashkilotlari soni 10 mingdan oshib, fuqarolik jamiyati institutlarining rivojlanish surʼatlari yiliga oʻrtacha 8-10% ga oʻsmoqda [3]. Bu koʻrsatkichlar Afina demokratiyasining fuqarolar faolligi, ijtimoiy tashabbuslar va davlat boshqaruvidagi ishtirokini oʻrganish orqali zamonaviy kontekstda qanday saboqlar olish mumkinligini oydinlashtiradi. Ushbu mavzuning dolzarbligi, zamonaviy davlatlarda demokratik tamoyillarning mustahkamlanishi, fuqarolik jamiyati institutlarining rivojlanishi va xalq hokimiyatchiligi gʻoyalarining qayta koʻrib chiqilishi bilan uzviy bogʻliq. Garchi antik davrdagi quldorlik demokratiyasi zamonaviy tushunchalardan tubdan farq qilsada, uning shakllanish mexanizmlari, ijtimoiy-siyosiy ziddiyatlarni hal etish usullari va fuqarolar ishtirokini taʼminlash mexanizmlari hanuzgacha tadqiqotchilar uchun qiziqish uygʻotmoqda. Hozirgi kunda dunyoning turli mintaqalarida, xususan, Yaqin Sharq va Afrikada siyosiy islohotlar va demokratik oʻzgarishlar jarayonlari kechayotgan bir paytda [4], Afina demokratiyasining muvaffaqiyat va xatolarini oʻrganish kelajakdagi rivojlanish modellarini yaratishda muhim ahamiyat kasb etadi. Afina demokratiyasining ijtimoiy adolat, tenglik va qonun ustuvorligi kabi fundamental tamoyillari zamonaviy davlatlarning konstitutsiyaviy-huquqiy asoslarini shakllantiris ...