KURS ISHI

KIRISH G'ishtdan konstruksiyalar terish qurilish sanoatining asosiy yo'nalishlaridan biri hisoblanib, ayniqsa past qavatli va o'rta balandlikdagi binolarda keng qo'llaniladi. O'zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo'jaligi vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatimizda qurilish ishlari hajmi 11% ga o'sdi [1], umumiy qurilish mahsulotlari bozorida g'isht va g'isht terish konstruksiyalarining ulushi 65% dan ortiqni tashkil etadi [2]. Birlashgan Millatlar Tashkilotining aholi punktlari dasturi (UN-Habitat) hisobotlariga ko'ra, O'zbekistonda urbanizatsiya darajasi 51% ga yetgan va bu turar-joy hamda ijtimoiy ob'yektlarga bo'lgan talabni oshirmoqda [3]. Ayniqsa, seysmik faol zonalarda joylashgan hududlar uchun yuqori yuk ko'tarish qobiliyatiga va zilzilaga chidamlilikka ega bo'lgan konstruksiyalarni loyihalash va terish dolzarb hisoblanadi. Armaturalangan g'isht ustunlari esa ushbu talablarni samarali qondirish imkonini beradi, chunki ular an'anaviy g'isht ustunlariga nisbatan yuk ko'tarish qobiliyatini o'rtacha 25-35% ga oshiradi va yoriqqa chidamliligini 40% gacha yaxshilaydi [4]. Bu esa qurilish xavfsizligini ta'minlashda va material resurslarini optimallashtirishda muhim omil bo'lib xizmat qiladi. Bugungi kunda, respublikamizda g'ishtdan qurilayotgan binolarning qavat balandligi oshib borishi, shuningdek, ShNQ (SNiP) talablarining qat'iylashuvi fonida, armaturalangan tortburchakli ustunlarning roli yanada ortmoqda. Xususan, qavat balandligi 4 metrgacha bo'lgan holatlarda ushbu ustunlarning siqilishga va egilishga mustahkamligini ta'minlash, armatura joylashuvining optimal sxemalarini aniqlash, shuningdek, ishlatiladigan eritma (mortar) va g'isht navlarining mos kelishini ta'minlash murakkab muhandislik masalasidir. Mavjud loyihalash amaliyotida ko'pincha universal yechimlar qo'llanilib, qavat balandligining o'ziga xos ta'siri yetarli darajada inobatga olinmaydi, bu esa ortiqcha material sarfiga yoki, aksincha, konstruksiyaning yetarli mustahkamlikka ega bo'lmasligiga olib kelishi mumkin. Shu bois, qavat balandligi 4 metrgacha bo'lgan armaturalangan tortburchakli g'isht ustunlarini loyihalash va terishning nazariy hamda amaliy jihatlarini chuqur o'rganish, ularning samaradorligini oshirish bo'yicha aniq tavsiyalar ishlab chiqish zarurati ushbu tadqiqot mavzusining dolzarbligini belgilaydi. Mavzu bo'yicha xalqaro miqyosda ko'plab il ...