KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda giyohvandlikka bog'liq jinoyatlar soni 2022-yilga nisbatan 18% ga oshib, 8,5 mingdan ortiq holatni tashkil etgan [1]. Bu ko'rsatkich, respublikada giyohvand moddalarni noqonuniy aylanishi va iste'moli bilan bog'liq muammolarning chuqurlashib borayotganidan dalolat beradi. Xalqaro miqyosda esa, BMT Giyohvand moddalar va jinoyatchilik bo'yicha boshqarmasi (UNODC) ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilda dunyo bo'ylab qariyb 296 million kishi giyohvand moddalardan kamida bir marta foydalangan, bu esa o'n yillik avvalgi ko'rsatkichdan 23% ga ko'pdir [2]. Ayniqsa, opioidlar bilan bog'liq o'lim holatlari Yevropa va Shimoliy Amerikada keskin oshib, ayrim hududlarda 100 ming aholiga 20 tadan yuqori ko'rsatkichni tashkil etmoqda [3]. Ushbu raqamlar giyohvandlikning global miqyosda insoniyat sog'lig'i, ijtimoiy barqarorlik va iqtisodiy rivojlanish uchun jiddiy tahdid ekanligini yaqqol ko'rsatadi. Giyohvandlik nafaqat shaxsning o'ziga, balki uning oilasi, yaqinlari va butun jamiyatga salbiy ta'sir ko'rsatadi, oilaviy munosabatlarning buzilishiga, jinoyatchilikning ortishiga va iqtisodiy yukning kuchayishiga olib keladi. Bugungi kunda giyohvandlik muammosi o'zining murakkabligi va ko'p qirraliligi bilan ajralib turadi. Ushbu ijtimoiy illatning oila va jamiyatga ta'sirini har tomonlama tahlil qilish, shuningdek, uning oldini olishga qaratilgan samarali profilaktika choralarini ishlab chiqish dolzarb vazifa hisoblanadi. Mavjud muammolar qatoriga giyohvandlikka moyillikni erta aniqlash mexanizmlarining yetarli darajada rivojlanmaganligi, profilaktik tadbirlarning samaradorligini o'lchash mezonlarining noaniqligi, oilaviy qo'llab-quvvatlash tizimlarining zaifligi va giyohvandlikka chalingan shaxslarni jamiyatga qaytarish bo'yicha kompleks reabilitatsiya dasturlarining cheklanganligi kiradi. Jamiyatda giyohvandlikka nisbatan mavjud stigma ham ushbu muammoni hal etish yo'lidagi jiddiy to'siqlardan biridir. Shu sababli, giyohvandlikning ijtimoiy ildizlarini chuqur o'rganish, uning oilaviy munosabatlarga ta'sirini tahlil qilish va ilmiy asoslangan profilaktika strategiyalarini ishlab chiqish zarurati bugungi kunning eng muhim ijtimoiy buyurtmalaridan biridir. Giyohvandlikning ijtimoiy jihatlari va profilaktikasi masalasi jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Masalan, D. Musto (1987) o'zining "The American Disease: Origins of Narcotic ...