KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ta'kidlashicha, global bozorlardagi o'zgarishlar mahalliy iqtisodiyotga sezilarli ta'sir ko'rsatib, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o'sishiga qaramay, eksport hajmi 21.6 milliard dollarni tashkil etdi [1]. Shu bilan birga, 2024-yilning birinchi choragida O'zbekistonda inflyatsiya darajasi 9.2% ga yetdi, bu esa talab va taklif dinamikasining milliy iqtisodiyot barqarorligidagi o'rnini yana bir bor tasdiqlaydi [2]. Global miqyosda, 2023-yilda tovarlar va xizmatlar xalqaro savdosi hajmi 32 trillion dollarni tashkil etib, oldingi yilga nisbatan 1.2% ga kamaydi, bu esa geosiyosiy keskinliklar, ta'minot zanjiridagi uzilishlar va energetika inqirozi kabi omillarning bevosita natijasidir [3]. Ayniqsa, xomashyo narxlarining o'zgaruvchanligi, misol uchun, neft narxi 2022-yilda barreliga 90 dollardan 2023-yil oxiriga kelib 75 dollarga tushgan bo'lsa, ayrim qishloq xo'jaligi mahsulotlari narxi 10-15% ga oshdi [4]. Bu holat global bozorlardagi talab va taklif mexanizmlarining naqadar murakkab va o'zgaruvchan ekanligini ko'rsatadi, ularni tahlil qilish iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda fundamental ahamiyatga ega. Global bozorlarda talab va taklifning o'zgarishlari hozirgi zamonda jahon iqtisodiyoti uchun hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda, chunki so'nggi yillarda dunyo miqyosida yuz berayotgan siyosiy, iqtisodiy va ekologik hodisalar ushbu mexanizmlarga misli ko'rilmagan darajada ta'sir ko'rsatdi [5]. Masalan, COVID-19 pandemiyasi davrida ta'minot zanjirlarining buzilishi va karantin cheklovlari global talab va taklif muvozanatini izdan chiqardi, natijada ayrim tovarlar, jumladan tibbiyot anjomlari va elektron komponentlarga talab keskin oshib, ularning narxi 300% gacha qimmatlashdi [6]. Shu bilan birga, sun'iy intellekt va raqamlashtirishning jadal rivojlanishi yangi mahsulot va xizmatlarga talabni shakllantirib, an'anaviy sanoat tarmoqlarining transformatsiyasiga olib kelmoqda. Biroq, bu o'zgarishlarga qaramay, global bozorlardagi risklarni baholash, talab va taklifning elastikligini aniq prognozlash, shuningdek, strategik rejalashtirish uchun yetarli darajada kompleks yondashuvlar va mexanizmlar hanuzgacha to'liq ishlab chiqilmagan [7]. Ayniqsa, ta'minot zanjirlarining mo'rtligi va geopolitik beqarorlik sharoitida, bu muammolarni hal etish dolzarb vazifadir. Mavzuning o'rgani ...