KURS ISHI

KIRISH WEB texnologiyalarining jadal rivojlanishi sharoitida API (Application Programming Interface) so‘rovlarini optimallashtirish zamonaviy dasturiy mahsulotlar samaradorligi va tezkorligini ta’minlashning asosiy omillaridan biriga aylandi. O‘zbekiston Respublikasi Raqamli Texnologiyalar Vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatda internet foydalanuvchilar soni 31.5 milliondan oshgan [1], bu esa raqamli xizmatlarga bo‘lgan talabning misli ko‘rilmagan darajada o‘sganligini ko‘rsatadi. Ushbu o‘sish fonida, API so‘rovlarining optimallashtirilmaganligi server yuklamasini oshirib, ma’lumotlar almashinuvida kechikishlarni yuzaga keltirmoqda. Jumladan, IDC (International Data Corporation) hisobotiga ko‘ra, 2024-yilga kelib global API bozori hajmi 103 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa korxonalar uchun API boshqaruvi va optimallashtirishning strategik ahamiyatini yanada oshiradi [2]. O‘zbekistonda elektron tijorat va raqamli xizmatlar sohasidagi API chaqiruvlari soni yiliga o‘rtacha 35% ga o‘sib bormoqda [3], bu esa mavjud API infratuzilmasining imkoniyatlarini kengaytirish va ularning ish faoliyatini optimallashtirish zaruriyatini taqozo etmoqda. Yuqorida keltirilgan raqamli o‘sish fonida, API so‘rovlarini optimallashtirish veb-ilovalarning ishlash tezligini, server resurslaridan samarali foydalanishni va foydalanuvchi tajribasini yaxshilashda muhim rol o‘ynaydi. An’anaviy RESTful API’larning ba’zi cheklovlari, xususan, "over-fetching" (keragidan ortiqcha ma’lumot olish) va "under-fetching" (keragidan kam ma’lumot olish) kabi muammolar ma’lumotlar almashinuvida samarasizlikka olib keladi. Bu esa, o‘z navbatida, mobil qurilmalarda ma’lumot sarfini oshiradi va tarmoq kechikishlarini yuzaga keltiradi. Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun yangi avlod API texnologiyalari, jumladan, GraphQL taklif qilinmoqda. GraphQL API so‘rovlariga aniq nazoratni ta’minlab, faqat kerakli ma’lumotlarni olish imkonini beradi, bu esa tizim samaradorligini o‘rtacha 20-30% ga oshirishi mumkin [4]. Mazkur kurs ishi aynan shu jihatlarni hisobga olgan holda, GraphQL texnologiyasining API optimallashtirishdagi salohiyatini o‘rganish va uni O‘zbekiston sharoitida joriy etish imkoniyatlarini tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, bu jarayonda yuzaga keladigan iqtisodiy va texnik muammolarga yechim taklif qilishga intiladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro m ...