KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishga qaratilgan sa'y-harakatlar natijasida 2023-yilda AT sohasining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2% ga yetdi, bu esa 2020-yildagi 0.8% ko'rsatkichdan qariyb 2.5 barobar ko'pdir [1]. Jumladan, sun'iy intellekt va ma'lumotlarni tahlil qilish bo'yicha loyihalar soni yiliga o'rtacha 40% ga o'sib bormoqda, ularning umumiy hajmi 2024-yilda 300 million dollarni tashkil etishi kutilmoqda [2]. Harakatdagi jismning mexanikaviy energiyasi modelini ishlab chiqish va tahlil qilish, ayniqsa, murakkab tizimlarda energiya samaradorligini oshirish va optimallashtirish masalalarida muhim ahamiyat kasb etadi. Transport, robototexnika va ishlab chiqarish kabi sohalarda energiya sarfini aniq hisoblash, bashorat qilish va boshqarish iqtisodiy samaradorlikni oshirish va resurslardan oqilona foydalanish imkonini beradi. Bu esa, o'z navbatida, mamlakatning umumiy raqobatbardoshligini kuchaytiradi va barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishga xizmat qiladi [3]. Ushbu tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa dolzarb hisoblanadi, chunki energiya samaradorligi global miqyosda eng muhim muammolardan biri bo'lib qolmoqda. Energiya narxlarining o'sishi va atrof-muhitga ta'sirni kamaytirish zaruriyati, tizimlarni loyihalashda energiya tejamkorligini birinchi o'ringa qo'yishni taqozo etadi [4]. Hozirgi kunda mavjud bo'lgan ko'plab mexanik tizimlar energiya sarfini optimallashtirish uchun yetarli darajada modellashtirilmagan yoki ularning modellarida aniqlik darajasi past. Xususan, real vaqt rejimida harakatlanayotgan obyektlarning energiyasini aniq bashorat qilish va ularni nazorat qilish, murakkab algoritmik yechimlarni talab qiladi. Ushbu muammolar nafaqat texnik jihatdan, balki iqtisodiy va ekologik nuqtai nazardan ham jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin, shu bois zamonaviy informatika vositalaridan foydalangan holda yangi, aniqroq va samaraliroq modellar yaratish zarurati paydo bo'ladi [5]. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha, xalqaro miqyosda bir qator olimlar tomonidan keng ko'lamli tadqiqotlar olib borilgan. Richard Feynman (1964) klassik mexanikaning fundamental tamoyillarini chuqur tahlil qilib, kinetik va potensial energiya tushunchalarini zamonaviy fizikaga asos soldi [6]. Leonard Susskind (2013) kvant mexanikasi va klassik mexanika orasidagi bog'liqliklarni o'rganish orqali energiya almashinuvi jarayonlariga y ...