KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yil yakuniga ko‘ra raqamli iqtisodiyot hajmi 1,2 milliard AQSh dollaridan oshdi va bu yalpi ichki mahsulotning taxminan 1,5% ini tashkil etadi [1]. Bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 20% ga o'sgan bo'lib, axborot texnologiyalari sohasiga kiritilayotgan investitsiyalar hajmi ham sezilarli darajada oshganligini ko'rsatmoqda [2]. Xususan, sanoat ishlab chiqarishida va transport logistikasida avtomatlashtirish tizimlarining joriy etilishi natijasida mexanikaviy jarayonlarni monitoring qilish va optimallashtirish zarurati kuchaymoqda. Masalan, "O'zavtosanoat" AJ ma'lumotlariga ko'ra, avtomobil ishlab chiqarish jarayonlarida energiya sarfini optimallashtirish 10-15% gacha samaradorlikni oshirishi mumkin, bu esa ishlab chiqarish xarajatlarini kamida 5-7% ga qisqartiradi [3]. Ushbu raqamlar harakatdagi jismning mexanikaviy energiyasini modellashtirish va tahlil qilish, shu orqali resurslardan oqilona foydalanish imkoniyatini taqdim etish ushbu sohaga bo'lgan ehtiyojni oshirmoqda. Yuqoridagi statistik ma'lumotlar fonida, harakatdagi jismning mexanikaviy energiyasi modelini yaratish zamonaviy ishlab chiqarish, transport va robototexnika sohalarida energiya samaradorligini oshirish, xarajatlarni kamaytirish va tizimlar faoliyatining barqarorligini ta'minlash uchun hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. An'anaviy yondashuvlar ko'pincha murakkab fizik jarayonlarni yetarlicha aniqlik bilan aks ettira olmaydi, bu esa loyihalash va optimallashtirishda xatoliklarga olib keladi. Ayniqsa, dinamik sharoitlarda, masalan, tezlik o'zgarishi, turli yuklamalar ostida yoki qiyaliklarda harakatlanishda, jismning kinetik va potensial energiyalarini real vaqt rejimida hisoblash va boshqarish juda murakkab vazifa hisoblanadi. Bu sohada aniq, moslashuvchan va prognoz qila oladigan modellarni ishlab chiqish dolzarb muammo bo'lib qolmoqda, chunki mavjud yechimlar ko'pincha cheklangan sharoitlar uchun optimallashtirilgan bo'lib, universal qo'llanilishi cheklangan [4]. Harakatdagi jismning mexanikaviy energiyasi modellash sohasi jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan faol o'rganilgan. Masalan, J. Smith (2018) o'z tadqiqotida sun'iy intellekt va mashinani o'rganish texnologiyalarini qo'llagan holda harakatlanuvchi ob'ektlarning energiya sarfini optimallashtirish bo'yicha yangi algoritm taklif qildi va bu energiya samaradorligini o'rtacha 12% ga oshirish ...