KURS ISHI

KIRISH Havo sifati monitoringi tizimlariga bo'lgan ehtiyoj global miqyosda tobora ortib bormoqda, chunki ichki makonlardagi havo sifati inson salomatligi va farovonligiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma'lumotlariga ko'ra, har yili dunyo bo'ylab 3,8 millionga yaqin odam ichki havo ifloslanishi tufayli yuzaga keladigan kasalliklardan vafot etadi [1]. Ichki havo sifatini monitoring qilish bozori hajmi 2023-yilda 4,9 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga kelib bu ko'rsatkich yillik o'rtacha 11,2% o'sish sur'ati bilan 10,7 milliard AQSh dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [2]. O'zbekiston Respublikasida so'nggi yillarda urbanizatsiya jarayonlarining tezlashishi va sanoat korxonalarining rivojlanishi tufayli ichki havo sifati muammolari dolzarblashgan. O'zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o'zgarishi vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, yirik shaharlarda havo ifloslanish darajasi me'yoriy ko'rsatkichlardan ba'zan 2-3 barobargacha oshib ketmoqda, bu esa aholi salomatligiga jiddiy xavf tug'dirmoqda [3]. Ayniqsa, karbonat angidrid (CO2) kontsentratsiyasi, harorat va namlik kabi parametrlar yopiq binolarda ish samaradorligi va sog'liq uchun muhim hisoblanadi. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, CO2 darajasi 1000 ppm dan oshganda, kognitiv funksiyalar va diqqatni jamlash qobiliyati 20-30% ga pasayadi [4]. Shu sababli, ichki havo sifatini doimiy ravishda kuzatib borish va uni optimallashtirish bugungi kunda texnologik va ijtimoiy zaruratga aylangan. Mazkur mavzuning dolzarbligi shundaki, ichki havo sifatining yomonlashuvi nafaqat salomatlikka, balki energiya sarfiga ham bevosita ta'sir ko'rsatadi. Samarasiz ventilyatsiya tizimlari va havo almashtirishning yetarli emasligi energiya isrofiga olib keladi, binolarni isitish yoki sovutish xarajatlarini oshiradi [5]. Hozirda mavjud havo sifati monitoringi tizimlarining aksariyati yuqori narxi, murakkab o'rnatish talablari yoki aniqlik darajasining pastligi sababli keng qo'llanilmayapti. Ayniqsa, O'zbekiston sharoitida arzon, ishonchli va foydalanishga qulay monitoring tizimlariga ehtiyoj katta. Ko'plab mavjud echimlar ma'lumotlarni faqat mahalliy ekranda aks ettirib, uzoqdan nazorat qilish va tahlil qilish imkoniyatini cheklaydi, bu esa real vaqt rejimida vaziyatni baholash va tezkor choralar ko'rishda qiyinchilik tug'diradi. Bulut texn ...