KURS ISHI

KIRISH Suyuqlik sathi boshqaruv tizimlari sanoatning turli sohalarida, jumladan kimyo, neft-gaz, oziq-ovqat, farmatsevtika va energetika kabi tarmoqlarda muhim o'rin tutadi. Ushbu tizimlarning samarali ishlashi mahsulot sifati, ishlab chiqarish samaradorligi va xavfsizlikni ta'minlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Jahon sanoat avtomatizatsiyasi bozori 2023-yilda taxminan 210 milliard dollarni tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga qadar yillik o'rtacha 9.8% o'sish prognoz qilinmoqda [1]. Bu o'sishda sensorlar, kontrollerlar va aktuatorlar kabi boshqaruv tizimi komponentlariga bo'lgan talabning ortishi asosiy omil hisoblanadi. O'zbekistonda esa, sanoat ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 5.5% ga oshgan [2], bu esa mahalliy korxonalarda avtomatlashtirishga, shu jumladan suyuqlik sathi boshqaruv tizimlariga investitsiyalarning kuchayishini ko'rsatadi. Xususan, kimyo sanoatida zamonaviy boshqaruv tizimlarini joriy etish orqali ishlab chiqarish jarayonlarining barqarorligi 10-15% ga yaxshilanib, energiya sarfi 7% ga qisqarishi mumkin [3]. Hozirgi kunda suyuqlik sathi boshqaruv tizimlari samaradorligini oshirish, ularning dinamik xususiyatlarini chuqur tahlil qilish va tashqi buzilishlarga chidamliligini ta'minlash muhim muammo bo'lib qolmoqda. Ko'pgina an'anaviy boshqaruv yondashuvlari murakkab dinamikalar va nomuayyanliklar sharoitida optimal natijalarni bera olmaydi. Ayniqsa, tez o'zgaruvchan talablar va yuqori aniqlik talab qilinadigan jarayonlarda tizimning o'tish jarayonlarini samarali tahlil qilish va boshqaruv strategiyalarini optimallashtirish zaruriyati tobora ortib bormoqda. Mavjud tizimlarda ko'pincha barqarorlik, o'tish vaqti va oshib ketish kabi ko'rsatkichlar bo'yicha cheklovlar kuzatiladi, bu esa ishlab chiqarish samaradorligiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Shuning uchun, Laplas almashtirish kabi kuchli matematik vositalardan foydalangan holda ushbu tizimlarni modellash va tahlil qilish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasiga nazar tashlaydigan bo'lsak, avtomatik boshqaruv nazariyasi va uning sanoatdagi qo'llanishiga doir ko'plab fundamental tadqiqotlar amalga oshirilgan. Masalan, X.S. Zadeh (1965) o'z ishida "noaniq to'plamlar nazariyasi"ni asoslab, murakkab tizimlarni boshqarish uchun yangi yondashuvlarni taklif qilgan [5]. R. Kalman (1960) "Kalman filtri"ni ishlab chiqib, dinamik tizimlardagi holatni ...