KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda 2023-yil yakunlariga ko‘ra, davlat organlari va mansabdor shaxslarning fuqarolar va tashkilotlarga nisbatan huquqni tatbiq etish faoliyati samaradorligini baholashda jami 520 ta murojaat nazarda tutilgan KPI ko‘rsatkichlari bo‘yicha tahlil qilindi, shundan 35% i xizmat ko‘rsatish sifatining pasayishi, 25% i esa qonun hujjatlari talablarining to‘liq va o‘z vaqtida bajarilmaganligi bilan bog‘liq muammolar yuzaga kelgan [1]. Yevrostat ma’lumotlariga ko‘ra, Yevropa Ittifoqida huquqni amalga oshirish jarayonlarining optimallashtirilishi davlat xizmatlarining sifatini o‘rtacha 15-20% ga oshirib, byurokratik to‘siqlarni kamaytirishga xizmat qiladi [2]. Bunday statistik ko‘rsatkichlar huquqni amalga oshirishning nazariy va amaliy jihatlarini chuqur o‘rganish, mavjud kamchiliklarni bartaraf etish va huquqiy tizim samaradorligini oshirish naqadar zarur ekanligini ko‘rsatadi. Huquqni amalga oshirish jarayonidagi nomuvofiqliklar iqtisodiy o‘sishga to‘siq bo‘lishi, investitsiyaviy jozibadorlikni pasaytirishi va jamiyatda huquqiy ongsizlikning shakllanishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun mazkur masala O‘zbekistonning "Huquqiy davlat" qurish borasidagi strategik maqsadlari bilan hamohang tarzda o‘zining dolzarbligini saqlab qolmoqda. Hozirgi kunda huquqni amalga oshirish jarayonining nazariy asoslari, uning shakllari va turlari davlat va huquq nazariyasi fanining muhim tadqiqot ob'ekti hisoblanadi. Ushbu masala bo‘yicha dunyodagi ko‘plab huquqshunos olimlar o‘z tadqiqotlarini olib borganlar. Jumladan, X.L.A. Hart (1961) o‘zining "The Concept of Law" asarida huquqni amalga oshirishni huquq tizimining "ikkinchi darajali qoidalarini" tatbiq etish orqali tushuntirgan [3]. N. Bobbio (1960) esa huquqni amalga oshirishni ijtimoiy nazoratning samarali vositasi sifatida ko‘rib, uning ijtimoiylashuvdagi rolini ta’kidlagan [4]. J. Rawls (1971) "A Theory of Justice" asarida adolat tamoyillarini amalga oshirishda huquqiy mexanizmlarning ahamiyatiga urg‘u berib, huquqni amalga oshirish jarayonini shaxs huquqlarining kafolati sifatida ko‘rsatgan [5]. S. Cotterrell (2007) esa huquqni amalga oshirishni ijtimoiy muammolarni hal etishdagi pragmatik yondashuv sifatida baholab, uning amaliy jihatlariga e’tibor qaratgan [6]. O‘zbekistonlik olimlar ham mazkur masalaga jiddiy e’tibor qaratganlar. Masalan, F. O‘razbekov (2015) huquqni tatbiq etish jarayonining bosqichla ...