KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda chorvachilik sohasining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2023-yilda 34,7%ni tashkil etib, qishloq xo‘jaligining eng muhim tarmoqlaridan biriga aylandi [1]. Bu ko‘rsatkich so‘nggi besh yilda o‘rtacha 4-5%ga o‘sib, aholining oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan talabini qondirishda muhim rol o‘ynamoqda. Dunyo miqyosida esa chorvachilik mahsulotlari bozori hajmi 2023-yilda 1,6 trillion AQSh dollariga yetdi va 2028-yilga qadar yillik o‘sish sur’ati 4,5%ni tashkil etishi prognoz qilinmoqda [2]. Ushbu statistik ma’lumotlar bugungi kunda chorvachilikning global iqtisodiyot va oziq-ovqat xavfsizligi tizimidagi fundamental ahamiyatini yaqqol ko‘rsatadi. Ibtidoiy chorvachilikning paydo bo‘lishi insoniyat tarixidagi eng muhim iqtisodiy va madaniy inqiloblardan biri bo‘lib, hozirgi zamonaviy chorvachilikning negizini tashkil etadi. Bu jarayonning kelib chiqish nazariyalarini o‘rganish, uning zamonaviy qishloq xo‘jaligiga ta’sirini tushunish, barqaror oziq-ovqat tizimlarini shakllantirish va resurslardan oqilona foydalanish strategiyalarini ishlab chiqish uchun g‘oyat dolzarbdir. Ibtidoiy chorvachilikning vujudga kelishi nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy, madaniy va ekologik jihatdan ham juda murakkab jarayon bo‘lgan. Hozirgi kunda global iqlim o‘zgarishlari, resurslar tanqisligi va aholi sonining o‘sishi sharoitida chorvachilikning kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlarini belgilashda ibtidoiy chorvachilikning asosiy tamoyillarini chuqur tushunish zarur [3]. Xususan, hayvonlarni domestikatsiya qilish jarayonlari, yovvoyi turlardan madaniylashgan turlarga o‘tish mexanizmlari hamda chorvador jamiyatlarning ijtimoiy tashkiliy tuzilishi haqidagi bilimlar zamonaviy chorvachilikda genetik resurslarni boshqarish, hayvonlarning tabiiy xatti-harakatlarini tushunish va ekologik muvozanatni saqlash bo‘yicha yechimlar topish uchun muhimdir. Ushbu mavzu bo‘yicha ilmiy izlanishlar, ayniqsa, yangi arxeologik topilmalar va genetik tadqiqotlar natijalari doimiy ravishda yangi ma’lumotlar berib, mavjud nazariyalarni qayta ko‘rib chiqishni talab etmoqda. Ibtidoiy chorvachilikning vujudga kelishi haqidagi nazariyalar jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan keng qamrovli o‘rganilgan. Masalan, V. Gordon Childe (1936) o‘zining "Neolit inqilobi" nazariyasi bilan ovchilik va terimchilikdan dehqonchilik va chorvachilikka o‘tishni insoniyat tarixidagi eng muhim ijtimoiy-iqtiso ...